title

ẾCH CHẾT TẠI MIỆNG, ĐẠI GIA MẠNG CHẾT TẠI… LIVE

*****

Ngày xưa các cụ có câu:

“Ếch chết tại miệng.” Hồi nhỏ tôi cứ tưởng câu ấy chỉ để dạy trẻ con đừng nói nhiều.

Lớn lên, nhất là từ ngày có Facebook, TikTok, YouTube và livestream, mới thấy các cụ ngày xưa quả thật nhìn xa.

Con ếch vốn chẳng làm gì nên tội. Nó chỉ có một khuyết điểm: ban đêm thích thông báo cho cả thế giới biết mình đang ở đâu.

Ộp! “Tôi ở đây.”

Ộp ộp! “Ở đây nè!”

Ộp ộp ộp! “Không những ở đây, tôi còn rất mập!”

Thế là rắn nghe thấy. Người soi ếch nghe thấy.

Kẻ muốn bắt nó cũng nghe thấy. Con ếch không gặp nạn vì nó là con ếch.

Nó gặp nạn vì nó quảng cáo vị trí của mình hơi kỹ.

****

NHỮNG CON ẾCH THỜI 4.0

Thời mạng xã hội cũng xuất hiện một giống “ếch” rất đặc biệt.

Họ không kêu ộp ộp. Họ livestream.

Hôm nay khoe xe sang. Ngày mai khoe biệt thự.

Ngày kia khoe đồng hồ, kim cương. Bữa khác mở két cho thiên hạ xem tiền.

Chưa hết. Còn phải ngồi trước vô-lăng một chiếc xe đắt tiền, chỉnh camera cho vừa góc, rồi bắt đầu giảng cho vài trăm ngàn người về bí quyết thành công, nghệ thuật kiếm tiền, đạo lý làm người và đôi khi cả cách… sống khiêm nhường.

Nghe cũng cảm động. Chỉ có điều, trong hàng trăm ngàn người đang xem ấy, không phải ai cũng chỉ bấm Like.

Có người tò mò. Có người ganh tị.

Có người không ưa. Có người biết đọc báo cáo tài chính.

Có người làm thuế. Có người làm quản lý thị trường.

Và có những người rất ít khi thả tim. Họ chỉ ghi chép.

***

XE VÀ NHÀ VẪN CHƯA ĐỦ. CÒN PHẢI… ĂN CHO THIÊN HẠ XEM

Khoe giàu thời nay mà chỉ có xe với nhà thì hình như vẫn chưa đủ.

Còn phải ăn cho thiên hạ xem.

Một bữa cơm bình thường thì làm sao thành viral?

Phải bàn dài thênh thang. Hải sản chất đầy.

Cá lớn. Cua lớn. Heo quay nguyên con.

Và đặc biệt, tôm hùm càng lớn càng tốt.

Nếu kiếm được con tôm hùm hai chục pound thì càng tuyệt.

Bởi tôm nhỏ quá, sợ thiên hạ… không nhận ra mình giàu.

Camera bắt đầu lia.

Đây là tôm hùm. Đây là cá.

Đây là heo quay. Đây là rượu.

Đây là khách quý. Và đây là chủ nhân, cười thật tươi như muốn nhắn với cả thế giới:

“Thấy chưa? Cuộc đời tôi nó vậy đó!”

Khổ nỗi, trong vài trăm ngàn người đang xem, đâu phải ai cũng đang vui.

Có người vừa ăn tô mì gói. Có người đang thất nghiệp.

Có người làm quần quật cả tháng chưa chắc mua nổi một món trên cái bàn kia.

Có người chẳng thù chẳng oán gì mình.

Nhưng xem xong tự nhiên… ngứa mắt.

Mà mạng xã hội có một quy luật rất kỳ:

Khi mình mời cả thiên hạ vào xem cuộc sống của mình, mình không có quyền lựa chọn tâm trạng của từng người khách.

Người này bấm Like. Người kia thả tim.

Người khác xuýt xoa: “Anh quá đẳng cấp!”

Nhưng đâu đó cũng có một ông ngồi gãi đầu:

“Ủa, cha nội này làm nghề gì mà dữ vậy?”

Người thứ hai bắt đầu tò mò: “Công ty bán cái gì mà giàu ghê vậy?”

Người thứ ba chẳng comment gì hết.

Họ chỉ copy cái link. Rồi gửi nó đi đâu đó.

****

KHI YOUTUBE VÀ FACEBOOK VÔ TÌNH TRỞ THÀNH… HỒ SƠ MULTIMEDIA

Ngày xưa muốn tìm hiểu một người giàu có, có khi phải mất công.

Người đó có những tài sản gì? Xe gì? Nhà ở đâu?

Kinh doanh ngành gì? Quan hệ với ai? Sinh hoạt ra sao?

Bây giờ đôi khi chẳng cần.

Chính chủ quay hết. Lại còn quay 4K.

Có flycam. Có biển số xe. Có mặt tiền căn nhà.

Có bảng tên công ty. Có những chuyến đi.

Có những bữa tiệc. Có những người thường xuyên xuất hiện chung.

Có ngày giờ đăng tải. Có khi còn có clip mở két.

Tất cả được Facebook, TikTok và YouTube sắp xếp ngay ngắn theo thời gian.

Gần giống một bộ hồ sơ multimedia tự nguyện.

Không ai ép khai. Tự khai.

Không ai hỏi có bao nhiêu xe. Tự quay.

Không ai hỏi nhà lớn cỡ nào. Cho flycam bay một vòng luôn.

Đấy mới là lúc câu “ếch chết tại miệng” bước sang thời đại kỹ thuật số.

Ngày xưa cái miệng chỉ phát ra âm thanh.

Ngày nay cái “miệng” có camera, GPS, video 4K và nút LIVE.

****

GIÀU KHÔNG CÓ TỘI

Đến đây phải nói cho thật rõ. Giàu không phải là một cái tội.

Khoe giàu cũng không phải là bằng chứng của tội phạm.

Ăn tôm hùm hai chục pound càng không vi phạm điều luật nào.

Một người làm ăn chân chính, đóng thuế đầy đủ, mua Ferrari, Rolls-Royce, xây biệt thự hay mỗi tối ăn tôm hùm là quyền của họ.

Và việc một người bị khám xét, bị điều tra hay bị khởi tố cũng phải được phân biệt rõ ràng; tất cả đều phải chờ quá trình tố tụng và kết luận theo pháp luật.

Nhưng câu chuyện đáng nói ở đây là một chuyện khác:

KHOE CÀNG NHIỀU, NGƯỜI TA CÀNG NHÌN KỸ.

Đơn giản vậy thôi. Khi một người bình thường có một chiếc Toyota, chẳng mấy ai thắc mắc.

Nhưng khi một người ngày nào cũng cho thiên hạ xem siêu xe, biệt thự, đồng hồ, vàng đeo nặng cổ, két tiền và những bữa tiệc xa hoa, thì sớm muộn cũng có người đặt câu hỏi:

Tiền từ đâu ra?

Không nhất thiết vì người ta xấu.

Đó đơn giản là bản chất của sự chú ý.

Mình càng muốn người khác chú ý đến mình, thì càng phải chấp nhận rằng có người sẽ chú ý kỹ hơn mức mình mong muốn.

****

MUỐN THIÊN HẠ GHEN, RỒI LẠI GIẬN VÌ THIÊN HẠ GHEN

Đây mới là nghịch lý buồn cười nhất. Một phần của văn hóa khoe giàu trên mạng tồn tại chính vì người khoe muốn tạo ra sự ngưỡng mộ.

Muốn người khác trầm trồ. Muốn người khác ước ao.

Thậm chí muốn người khác… ghen.

Nhưng đến khi thiên hạ thật sự ghen, thật sự tò mò, thật sự soi thì lại nổi giận:

“Sao xã hội này nhiều người ganh ghét quá!”

Ủa? Thì Chính mình dựng sân khấu. Chính mình bật đèn.

Chính mình kéo màn. Chính mình mời cả làng vào xem.

Rồi cuối cùng lại trách khán giả: “Sao mấy người nhìn kỹ quá vậy?”

Đã bán vé cho thiên hạ vào xem cuộc đời mình thì không thể quy định tất cả khán giả chỉ được vỗ tay.

Sẽ có người vỗ tay. Có người huýt sáo. Có người chê.

Có người ghen. Và đôi khi có một ông "kẹ" ngồi hàng cuối chẳng nói chẳng rằng.

Ông ấy chỉ lấy điện thoại ra… chụp lại và gởi đi cho ai đó.

******

CÁI GIÁ CỦA SỰ CHÚ Ý

Thật ra, đây mới là nghịch lý lớn nhất của thời đại mạng xã hội.

Nhiều người kiếm tiền nhờ sự chú ý. Càng nhiều người xem, càng nổi tiếng.

Càng nổi tiếng, càng bán được hàng. Càng bán được hàng, càng giàu.

Càng giàu, lại càng có thứ để khoe. Rồi càng khoe, lại càng nhiều người nhìn.

Một vòng tròn hoàn hảo.

Cho đến khi xuất hiện một câu hỏi:

“Ủa… mà tiền đâu ra nhiều dữ vậy?”

Và từ giây phút ấy, sự chú ý từng là tài sản có thể bắt đầu trở thành một món nợ.

****

CON ẾCH VÀ BÀI HỌC CUỐI CÙNG

Có lẽ những người thật sự giàu nhưng kín tiếng sở hữu một thứ tài sản rất quý mà chẳng bao giờ thấy họ mang lên Youtube và Facebook khoe.

Sự im lặng.

Không livestream két sắt. Không sáng Ferrari, chiều Lamborghini.

Không đếm tiền trước camera. Không nhất thiết phải cho cả thiên hạ biết tối nay mình ăn con gì nặng bao nhiêu pound.

Không phải vì họ nghèo. Mà có lẽ vì họ hiểu rằng:

Không phải thứ gì mình có cũng cần biến thành viral.

***

Con ếch ngoài đồng ít ra còn có một điều để bào chữa.

Nó kêu vì bản năng.

Còn con người có một nút POST.

Trước khi bấm, vẫn còn vài giây để suy nghĩ.

Ngày xưa, các cụ chỉ cần năm chữ:

ẾCH CHẾT TẠI MIỆNG.

Ngày nay có lẽ phải cập nhật thêm một phiên bản cho thời đại 4.0:

Cái miệng chưa kịp hại mình, thì cái điện thoại đã làm thay.

Và giữa một cánh đồng tối, đôi khi sống lâu không phải nhờ nhảy giỏi.

Mà nhờ biết lúc nào nên… ngậm miệng.

hvn

8/24/26

(viết mà chơi)