Ngày giỗ của Ba
Ba rời xa tôi vào năm 1994. Đến hôm nay, năm 2026, đã tròn 32 năm.
Ba mươi hai năm… nghe thì thật dài. Đủ để một đứa trẻ trưởng thành, đủ để một thế hệ khác ra đời, đủ để nhiều chuyện của quá khứ dần chìm vào quên lãng. Vậy mà có những câu chuyện của Ba, càng lớn tuổi tôi lại càng nhớ rõ.
Ngày trước, thỉnh thoảng Ba kể cho tôi nghe về cuộc đời quân ngũ. Có những câu chuyện vui, có những chuyện Ba chỉ kể vài câu rồi im lặng. Khi ấy tôi còn trẻ, nghe chuyện của Ba như nghe chuyện của một thời xa xưa. Mãi sau này tôi mới hiểu rằng phía sau những câu nói bình thản ấy là cả một đoạn đời đầy chiến tranh, mất mát và những biến động mà thế hệ chúng tôi khó lòng cảm nhận hết.
Trong những câu chuyện ấy, có một chuyện tôi nhớ mãi.
Đó là mùa xuân năm 1979, ở Hoàng Liên Sơn.
Sau biến cố năm 1975, Ba bị đưa đi “học tập cải tạo”. Những chuyến đi cứ đưa Ba ngày một xa quê nhà, rồi cuối cùng ra tận vùng núi phía Bắc, gần biên giới Việt–Trung.
Ba kể rằng một đêm nọ, giữa núi rừng im vắng, từ rất xa bỗng vọng lại những tiếng nổ:
Đùng… đùng… đùng…
Lúc đầu chẳng ai biết chuyện gì xảy ra.
Những người trong trại nhìn nhau. Tiếng súng, tiếng pháo cứ vọng về từ phía biên giới, lúc xa, lúc gần.
Rồi không biết ai nói trước:
— Hay là người Mỹ quay trở lại?
Một ý nghĩ gần như không tưởng.
Nhưng Ba kể, lúc ấy nhiều người lại âm thầm vui trong bụng. Những con người đã sống nhiều năm sau hàng rào trại cải tạo chỉ cần nghe một biến động lớn bên ngoài cũng đủ để trong lòng lóe lên một chút hy vọng.
Nhưng có một điều khiến mọi người bắt đầu cảm thấy bất an.
Thường ngày cán bộ trong trại khá đông. Vậy mà tối hôm ấy gần như tất cả đều biến mất. Chỉ còn lại vài người canh giữ phía trước.
Không ai giải thích.
Đêm đó, chẳng mấy người ngủ được.
Sáng hôm sau, tiếng súng dường như càng gần.
Đến khoảng trưa, một cán bộ trẻ bước vào. Gương mặt anh ta căng thẳng. Anh nói nhanh với mọi người rằng quân Trung Quốc đã đánh qua biên giới và tình hình đang rất nguy cấp. Theo thông báo lúc đó, họ có thể tiến đến khu vực này chỉ trong vài giờ.
Rồi anh nói:
— Các anh thu xếp đồ đạc. Phải rời khỏi đây ngay.
Cả trại xôn xao.
Hơn hai trăm con người bắt đầu gom những tài sản ít ỏi của mình. Thực ra chẳng có gì nhiều: vài bộ quần áo, một ít lương khô và chút nước uống.
Trong lúc mọi người đang chuẩn bị, có người ghé tai hỏi:
— Bây giờ họ chỉ còn có hai người, mình hơn hai trăm người. Hay là mình trốn?
Một người khác im lặng một lúc rồi hỏi lại:
— Trốn đi đâu? Bên này là Việt Nam, bên kia là Trung Quốc. Chẳng lẽ chạy sang Trung Quốc?
Mọi người nhìn nhau.
Không ai nói thêm.
Khoảng nửa giờ sau, đoàn người lên đường.
Ba bảo đó có lẽ là một trong những ngày kỳ lạ nhất của những năm tháng tù đày.
Hơn hai trăm người tù đi giữa núi rừng mà gần như không có ai canh giữ.
Không còn những hàng rào trước mặt.
Không còn những người lính kè sát hai bên.
Chỉ có vài cán bộ đi trước dẫn đường.
Và cũng chẳng ai bỏ chạy.
Mọi người cứ thế lặng lẽ đi theo nhau, băng rừng, vượt suối, mang theo chút đồ đạc trên vai. Phía sau, những tiếng nổ vẫn vọng tới, dường như mỗi lúc một gần.
Đi được khoảng một giờ, đoàn người đến một trạm dừng chân.
Và chính tại nơi ấy, Ba nhìn thấy một cảnh tượng mà nhiều năm sau ông vẫn còn nhớ.
Từ phía biên giới, thương binh liên tục được chuyển về.
Người nằm trên cáng. Người đầu quấn băng. Người mình đầy máu. Có người bị thương rất nặng. Và cũng có những người khi đưa về đã không còn sống.
Khung cảnh hỗn loạn.
Những người tù đứng nhìn.
Rồi một chuyện xảy ra.
Không ai bảo ai.
Trong số những người bị đưa đi cải tạo có những người trước năm 1975 từng là bác sĩ, y tá hoặc làm trong ngành y.
Thấy thương binh được đưa về quá nhiều mà người cứu chữa lại quá ít, một vài người lập tức đặt hành lý xuống, xắn tay áo bước tới.
Một người nói:
— Cho chúng tôi dụng cụ. Chúng tôi biết làm. Để chúng tôi phụ cứu người.
Và họ bắt đầu làm việc.
Người băng bó.
Người cầm máu.
Người chăm sóc những thương binh vừa được chuyển từ phía trước về.
Những bàn tay của những người đang mang thân phận “tù cải tạo”, trong giờ phút ấy, lại đang cứu chữa cho những người thuộc phía đang giam giữ mình.
Có cán bộ ngạc nhiên hỏi:
— Các anh là ai?
Khi biết họ là những tù nhân được di chuyển từ trại Hoàng Liên Sơn, người cán bộ im lặng.
Ba kể đến đoạn này thường chậm lại.
Có lẽ chính trong khoảnh khắc ấy, Ba đã nhìn thấy một điều mà chiến tranh và chính trị đôi khi khiến con người quên mất.
Hôm qua có thể người này thuộc bên này, người kia thuộc bên kia.
Có thể họ từng mặc những bộ quân phục khác nhau.
Có thể lịch sử đã đặt họ ở hai phía.
Nhưng khi một con người đang nằm trước mặt mình, máu đang chảy và sự sống chỉ còn tính bằng phút, chẳng ai còn hỏi:
Anh thuộc bên nào?
Người biết cứu người thì cứu.
Người có sức thì khiêng cáng.
Người có thuốc thì đưa thuốc.
Bởi cuối cùng, họ vẫn nói cùng một tiếng nói.
Vẫn cùng một dòng máu Việt Nam.
Sau đó đoàn người lại tiếp tục lên đường. Họ đi thêm nhiều giờ, đưa cả những thương binh vào sâu hơn trong nội địa rồi được chuyển đến một trại khác.
Điều kiện lúc ấy vô cùng thiếu thốn. Cán bộ nói với mọi người rằng đang trong thời chiến, lương thực và phương tiện đều khó khăn, mỗi người phải cố gắng tự lo cho mình nhiều hơn.
Không ai than phiền.
Bởi lúc ấy, phía sau họ vẫn còn tiếng súng.
Rồi thời gian trôi qua.
Cuộc chiến biên giới dần lắng xuống. Vài tuần sau, Ba và những người tù được đưa qua trại ở Hà Nam Ninh
Và cuộc sống “học tập cải tạo” lại tiếp tục.
Dường như những ngày đặc biệt ấy chưa từng xảy ra.
Nhưng Ba thì không quên.
Nhiều năm sau, khi đã trở về với gia đình, Ba vẫn kể lại câu chuyện ấy cho tôi nghe.
Ngày ấy tôi nghe chuyện chỉ thấy lạ.
Bây giờ, khi chính mình đã đi qua hơn nửa cuộc đời, tôi mới hiểu tại sao Ba nhớ câu chuyện ấy đến vậy.
Ba không kể để nói ai thắng, ai thua.
Ba cũng không kể để nuôi thêm hận thù.
Có lẽ Ba chỉ muốn những đứa con của mình hiểu rằng lịch sử đôi khi đặt con người vào những hoàn cảnh rất nghiệt ngã, nhưng ngay giữa những hoàn cảnh ấy, lòng nhân ái vẫn có thể tồn tại.
⸻
Rồi năm 1994, Ba ra đi.
Tôi không ngờ lần chia tay ấy lại là lần chia tay mãi mãi.
Hôm nay là năm 2026.
Ba đã xa tôi 32 năm.
Ba mươi hai mùa giỗ đã đi qua.
Người con ngày nào ngồi nghe Ba kể chuyện giờ cũng đã lớn tuổi. Nhiều chi tiết của cuộc đời có thể đã phai mờ theo năm tháng, nhưng kỳ lạ thay, giọng nói của Ba trong những câu chuyện cũ vẫn còn đâu đó trong ký ức tôi.
Có những lúc tôi tự hỏi:
Giá như ngày ấy mình lớn hơn một chút…
Giá như mình chịu khó ngồi bên Ba lâu hơn một chút…
Giá như mình hỏi Ba thêm vài câu nữa về cuộc đời của Ba…
Nhưng thời gian không bao giờ quay trở lại.
Người kể chuyện năm xưa đã không còn.
Vì vậy hôm nay, trong ngày giỗ Ba, tôi ngồi viết lại câu chuyện này.
Không phải với tư cách một nhà viết sử.
Tôi chỉ là một người con đang cố gắng ghi lại câu chuyện mà cha mình đã từng kể, trước khi năm tháng làm cho những ký ức ấy phai đi.
Tôi muốn sau này con cháu trong gia đình khi đọc lại sẽ biết rằng ông của chúng đã từng sống trong một thời đại như thế.
Ông từng là một người lính.
Ông từng đi qua chiến tranh.
Ông từng trở thành người tù của một thời cuộc.
Và giữa núi rừng Hoàng Liên Sơn năm 1979, ông đã chứng kiến một khoảnh khắc rất đặc biệt: những con người từng đứng ở hai phía của lịch sử đã cùng đưa tay cứu lấy nhau khi đất nước lại đứng trước chiến tranh.
1994 – 2026.
Ba mươi hai năm Ba đã đi xa.
Nhưng hôm nay, khi tôi viết những dòng này, tôi có cảm giác Ba vẫn đang ngồi đâu đó bên cạnh, chậm rãi kể lại câu chuyện năm xưa…
Và tôi vẫn là người con ngồi im lặng nghe Ba kể.
Kính nhớ Ba trong ngày giỗ.
Ba đã đi xa 32 năm, nhưng câu chuyện của Ba vẫn còn ở lại.
Con viết lại hôm nay như thắp cho Ba một nén hương bằng ký ức — để những điều Ba từng trải qua không mất đi cùng năm tháng
Tuan Anh Tran
No comments:
Post a Comment