title

NHỮNG QUÁN CÀ PHÊ MỘT THUỞ SÀI GÒN..

Sài Gòn những năm trước 1975, các quán cà phê nhỏ, dân dã, xe đẩy trên đường phố, cà phê vỉa hè, phổ biến như cà phê vớ (cà phê vợt, cà phê bít tất)… khách ngồi trên ghế đẩu, nhâm nhi ngắm đường phố (hiện nay ở Nhật còn thịnh hành xe bán cà phê take away).

Tại trung tâm Sài Gòn, những quán cà phê mang phong cách sang trọng, nơi gặp gỡ của tầng lớp được xem là tinh hoa thời đó, như là văn nghệ sĩ, nhà báo, các nhân vật chốn nghị trường, và cả quân nhân, công chức và du khách… Thường là cà phê phin (filtre - sau 1975 gọi là cái nồi ngồi trên cái cốc) với cà phê đen, cà phê sữa, cà phê đá… khách ngồi ngắm giọt cà phê. Một điều đặc biệt, các nhà hàng hầu hết “quán” cà phê cho khách.

Trên đường Tự Do, tạo thành một trục được gọi là “văn hóa không tên” của Sài Gòn. Đó là các quán La Pagode (Cái Chùa), Givral, Brodard, Continental, Imperial…

Nhà hàng Givral là một trong những “quán cà phê” lâu đời nhất của Sài Gòn, nằm ở trong thương xá Eden ở ngay mặt tiền góc đường Lê Lợi - Tự Do, nơi nhìn ra đối diện có thể thấy trọn công trường Lam Sơn ở đầu đại lộ Lê Lợi, nhìn qua phía đường Tự Do có thể thấy được Continental Palace, Opera House, và sau này còn có thêm Caravelle Hotel. Nhà hàng Givral được một người Pháp sống lâu năm ở Việt Nam là Alain Poitier mở ra vào khoảng giữa thập niên 1950, khai trương cùng một thời điểm với thương xá Eden.

Givral (thương xá Eden) tọa lạc trên một phần nền cũ của “Grand Café de la Musique”, quán giải khát nổi tiếng vào những năm 1900. Givral nằm ở trung tâm thành phố, ngay con đường sầm uất bậc nhất và rất thuận tiện cho mọi việc, từ hẹn hò, mua sắm (trong Eden), chờ tới giờ vào rạp chiếu phim (Eden cinema), hóng tin tức nghị trường vì nằm ngay đối diện trụ sở Quốc Hội, hoặc ghé mua sách báo ngoại văn ở tiệm sách Khai Trí, Xuân Thu ở cách đó không xa rồi mang vào quán cà phê chọn một góc yên tĩnh để ngồi đọc.

Theo nhà văn Văn Quang kể lại, “Quán Givral đông nhất và đáng kể nhất vào mỗi buổi sáng. Khi đó cánh phóng viên thường tụ tập ở nơi này vì nó ở ngay trước trụ sở Quốc Hội (sau 1967 là Hạ Nghị Viện), các ông dân biểu thường ra ngồi giải lao tại đây và ‘thảo luận’ đủ thứ chuyện bên lề, thường là những câu chuyện hấp dẫn hơn chuyện trong nghị trường. Trong số những phóng viên, ngoài người Việt Nam còn có một số phóng viên người Mỹ, Pháp từ Continental Palace từ đối diện ghé sang, hoặc là cũng có một số phóng viên người Việt làm cho các đài truyền hình, truyền thanh nước ngoài săn tin tại đây”.

Một quán cà phê khác trên trục đường Tự Do có phong cách phương Tây sang trọng là Brodard, với bàn ghế và trang trí nội thất sang trọng, có không gian yên tĩnh và ánh sáng nhẹ để khách có thể ngồi thưởng thức cà phê.

Brodard nằm ở góc đường Tự Do - Nguyễn Thiếp là tiệm bánh ngọt từ năm 1948, bánh Pháp và với cà phê tuy không ngon nhưng ở địa điểm tốt.

So với Givral và Brodard thì quán La Pagode (gọi nôm na là quán Cái Chùa) được xem là “cổ kính” nhất, yên tĩnh nhất và cũng không kém phần sang trọng, mang đậm phong cách Paris.

Địa thế của La Pagoda cũng rất đẹp, nằm ngay góc đường Tự Do - Lê Thánh Tôn, của một ông chủ người Pháp, và cung cách phục vụ cũng theo kiểu Pháp. Quán không rộng lắm, khoảng 60m2, đặt chừng 10 cái bàn gỗ mặt vuông, ghế ngồi rộng, cũng bằng gỗ có thành dựa, cửa kính dày hai mặt, khách ngồi café có thể phóng tầm nhìn được ra phía công viên Chi Lăng rợp bóng mát cây xanh.

Khách của La Pagode đa phần là nhà văn nhà thơ, nhạc sĩ, ca sĩ. Cứ vào buổi chiều, sau giờ tan sở là nghệ sĩ lại tụ tập nơi đây ngồi thành từng nhóm. Đây là nơi các nhà văn, nhà thơ và cả nhạc sĩ đưa nhau xem những tác phẩm đang còn dở dang để cùng góp ý và hoàn thiện trước khi giới thiệu đến công chúng. Và nơi nầy cũng là nơi hẹn hò của lính tráng nghỉ phép với bằng hữu Sài Gòn.

Continental Palace là khách sạn lớn đầu tiên ở Sài Gòn, được người Pháp xây dựng trong 2 năm và hoàn thành năm 1880. Tầng trệt của khách sạn là nhà hàng và quán cà phê có thể ngồi lấn ra vỉa hè, phong cách rất giống với những quán ở Châu Âu, là nơi tập trung của tầng lớp quý tộc, thượng lưu, mà hầu hết là những khách nước ngoài lưu trú tại khách sạn.

Con đường Catinat - Tự Do hoa lệ sau này đã mọc lên khá nhiều quán cà phê và tiệm rượu, trở thành tâm điểm giải trí ở Sài Gòn khi màn đêm xuống, nhưng chỉ ở quầy rượu nhà hàng Continental mới là nơi mà Kim Lefevre (một nhà văn từng sống thời gian dài ở Sài Gòn) khẳng định: “Người ta thường giao thiệp với những phụ nữ thanh lịch nhất của Sài Gòn ở đây”.

Nhà hàng Thanh Thế, nơi tụ tập của giới sinh viên Sài Gòn, giới trẻ ưa thích văn nghệ, triết học… đông nhất vào buổi chiều với giới văn nghệ si.

Xa hơn một chút, cà phê Gió Nam (đường Phan Đình Phùng), đến uống cà phê… để ngắm cô chủ quán. Cà phê Thu Hương (đường Hai Bà Trưng). Cà phê Hân (đường Đinh Tiên Hoàng) nơi các sinh viên Văn Khoa, Dược Khoa và Nông lâm Súc trên đường Cường Để…

Nhà báo Bùi Bảo Trúc kể tên 2 ‘quán’ mà ông cho ngon nhất hạng; cả hai đều không tên (!), gọi bằng tên người chủ: Cà phê ‘cụ Phong’ (trong hẻm đường Cao Thắng) và cà phê ‘bà Thái Chi’ (đường Lý Văn Phức, Khu Tân Định)… Cà phê Sài Gòn có mặt khắp nơi từ nhà hàng, trên đường phố, các con hẻm. Có thể nói ra đường có ‘quán’ cà phê.

Little Saigon, August 2026

Vương Trùng Dương