title

CHIẾN TRANH IRAN LÀM LỘ RÕ NGHỊCH LÝ: THIẾU NHIÊN LIỆU HÓA THẠCH MỚI LÀ ĐE DỌA LƯƠNG THỰC TOÀN CẦU

Trong nhiều năm, các phong trào hoạt động môi trường đã cảnh báo rằng biến đổi khí hậu do nhiên liệu hóa thạch gây ra sẽ đe dọa nghiêm trọng nguồn cung lương thực toàn cầu. Tuy nhiên, diễn biến mới từ cuộc chiến Iran cho thấy một thực tế ngược lại: chính việc thiếu tiếp cận nhiên liệu hóa thạch mới là mối đe dọa cấp bách hơn đối với an ninh lương thực thế giới.

Hiện nay, khoảng một nửa tổng lượng calo mà nhân loại tiêu thụ từ đạm, tinh bột và chất béo phụ thuộc trực tiếp vào phân bón nhân tạo, vốn chủ yếu được sản xuất từ khí tự nhiên. Điều này đồng nghĩa rằng nếu không có nhiên liệu hóa thạch, một nửa dân số thế giới sẽ đối diện nguy cơ thiếu lương thực nghiêm trọng.

Đặc biệt quan trọng, khoảng 25% lượng phân bón toàn cầu thông thường được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, xung đột tại khu vực Vịnh Ba Tư và các lệnh phong tỏa, trước đây từ phía Iran và hiện nay từ lực lượng Hoa Kỳ, đang làm gián đoạn dòng chảy này, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng lương thực trong niên vụ tới.

Liên Hiệp Quốc ước tính rằng cuộc khủng hoảng có thể đẩy giá phân bón tăng từ 15% đến 20%, đồng thời khiến thêm ít nhất 45 triệu người rơi vào tình trạng thiếu đói nghiêm trọng.

Trong khi đó, dữ liệu lịch sử cho thấy bức tranh hoàn toàn khác với các cảnh báo bi quan. Trong hơn 125 năm qua, lương thực toàn cầu đã trở nên rẻ hơn và dồi dào hơn đáng kể nhờ tiến bộ khoa học và gia tăng năng suất. Nếu như năm 1928, hơn hai phần ba nhân loại sống trong tình trạng đói triền miên, thì hiện nay con số này đã giảm xuống dưới 10%, và từng xuống dưới 7% trước khi bị gián đoạn bởi đại dịch COVID-19 và chiến tranh Ukraine.

Sản lượng ngũ cốc toàn cầu đã tăng gấp 5 lần kể từ năm 1926, nhờ vào giống cây trồng cải tiến, phân bón công nghiệp và cơ giới hóa. Giá lương thực toàn cầu, tính theo giá trị thực, đã giảm hơn một nửa, trong khi thu nhập tăng đã giúp hàng tỷ người thoát khỏi nghèo đói và cải thiện dinh dưỡng.

Ước tính hơn 4 tỷ người đã được cứu khỏi nạn đói trong thế kỷ qua, một thành tựu phản ánh sức mạnh của đổi mới nông nghiệp và tăng trưởng kinh tế.

Ngay cả hiện tại, triển vọng vẫn tích cực. Dự báo của Liên Hiệp Quốc vào tháng 4 cho thấy sản lượng thu hoạch toàn cầu niên vụ 2025-2026 có thể đạt mức kỷ lục, do phần lớn mùa vụ đã được gieo trồng trước khi khủng hoảng Iran bùng phát.

Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 670 triệu người trên thế giới đối diện với tình trạng mất an ninh lương thực, đặc biệt tại các khu vực như châu Phi cận Sahara, nơi năng suất nông nghiệp còn thấp do thiếu phân bón, thuốc trừ sâu và cơ giới hóa.

Trong bối cảnh đó, một số quan điểm tại các quốc gia phát triển kêu gọi loại bỏ phân bón hóa học vì lý do môi trường bị cho là thiếu thực tế. Kinh nghiệm tại Sri Lanka năm 2021 cho thấy khi chuyển sang nông nghiệp hữu cơ, sản lượng lúa giảm hơn 30%, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu lương thực.

Các nhà hoạt động khí hậu thường cảnh báo rằng nhiệt độ gia tăng sẽ phá hủy mùa màng, nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy tác động tổng thể là hạn chế và mang tính khu vực, với nơi được lợi và nơi bị thiệt hại.

Hơn nữa, CO2 còn đóng vai trò như một dạng “phân bón tự nhiên,” góp phần làm gia tăng diện tích xanh toàn cầu. Từ năm 2000, diện tích lá cây gia tăng thêm tương đương diện tích của cả lục địa Úc.

Các chính sách cắt giảm khí thải mạnh mẽ được đánh giá là tốn kém và có hiệu quả hạn chế trong việc cải thiện nguồn cung lương thực, trong khi lại làm tăng chi phí sản xuất nông nghiệp như phân bón, nhiên liệu và đất đai, gây áp lực lớn lên nông dân nhỏ.

Một số nghiên cứu cho thấy trong kịch bản phát thải thấp với giá carbon cao, số người thiếu đói toàn cầu có thể tăng thêm 50 triệu vào giữa thế kỷ này.

Cuộc chiến Iran đã làm lộ rõ một thực tế rằng vấn đề lương thực toàn cầu không nằm ở việc giảm khí thải bằng mọi giá, mà ở khả năng tiếp cận nguồn phân bón giá rẻ, phần lớn vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Đối với các quốc gia đang phát triển, giải pháp không phải là các chính sách khí hậu tốn kém hay áp đặt nông nghiệp hữu cơ, mà là mở rộng khả năng tiếp cận với phân bón và công nghệ nông nghiệp hiện đại.

Nguồn: Phân tích Bjorn Lomborg, Copenhagen Consensus

Phân tích và biên tập: Luan Vo

Tin Hoa Kỳ by VLKT News