title

Tránh Eo này thì gặp cái "eo" khác

Chuyện cái eo biển ở bên xứ Ba Tư chiếm hết dư luận cũng như 'quan ngại' của thế giới suốt nhiều ngày nay... Nó cũng làm cho nhiều thường dân biết đến mức quan trọng của các cái eo khác trên tuyến thông thương đại dương quốc tế.

Riêng những nhà hoạch định chiến lược thế giới thì đó thật sự là những con bài quan trọng bậc nhất về địa chính trị. Một điểm nóng và gần Việt Nam nhất (khoảng 650km) là "Dự án Kênh đào Kra", nằm trong chiến lược "Vành đai Con đường" - BRI của Trung Quốc, dự kiến được xây dựng trên đất Thái Lan để tránh Eo biển Malacca. Nếu kênh Kra này thành hiện thực, Việt Nam vừa có cơ hội lớn, vừa chịu sức ép cạnh tranh rất lớn. Theo tính toán của các chuyên gia thì Singapore mất khoảng 30% sản lượng, Việt Nam có thể mất 10–15% tăng trưởng cảng nếu không chuẩn bị.

Nhưng cái "Dự án Kênh đào Kra" này cũng không dễ ăn, một cái đùi gà chọi đầy gân, hay một thế lưỡng đầu nan giữa Tàu và Thái! Một con kênh chưa đào đã chia đôi Thái Lan, và đẩy Trung Quốc vào canh bạc $28 tỷ đô chưa thấy lối thoát.

Nếu nhìn trên bản đồ, eo đất Kra ở miền Nam Thái Lan chỉ là một vệt đất hẹp dài 102 km. Nhưng trong 10 năm qua, vệt đất ấy đã trở thành lằn ranh địa chính trị sắc nhất Đông Nam Á. Nó buộc Bangkok phải chọn giữa Washington và Bắc Kinh. Và nó buộc Bắc Kinh phải chọn giữa tham vọng và rủi ro.

Cơn khát Malacca và giấc mơ “Suez châu Á”. Mọi thứ bắt đầu từ nỗi ám ảnh có tên “Malacca Dilemma” (thế lưỡng nan Malacca). Eo biển Malacca dài 1,000 km nhưng chỗ hẹp nhất chỉ 2.5 km. Mỗi năm 84,000 con tàu chen qua, chở 80% dầu nhập cảng của Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc. Dự báo 2025, con số lên 140,000 tàu, vượt xa công suất 120,000.

Với Bắc Kinh, Malacca là yết hầu. Mỹ có căn cứ ở Singapore, có Hạm đội 7, có căn cứ quân sự Diego Garcia. Khi chiến tranh Đài Loan nổ ra, Washington chỉ cần khóa eo biển vài tuần là kinh tế Trung Quốc nghẹt thở.

Kênh Kra hứa hẹn giải thoát. Đào xuyên eo đất, nối thẳng Ấn Độ Dương với Vịnh Thái Lan, tàu sẽ rút ngắn 1,200 km và tiết kiệm 2 đến 3 ngày. Một tàu dầu 100,000 tấn bớt $350,000 đô tiền dầu mỗi chuyến. Trên bản vẽ của công ty Trung-Thái, kênh rộng 400 m, sâu 20 m, đủ cho siêu tàu VLCC đi hai chiều. Tổng chi phí $28 tỷ đô, làm 10 năm. Nếu dùng công nghệ đắt, 7 năm sẽ xong với $36 tỷ đô.

Với Thái Lan, đó là giấc mơ đổi đời. Hiệp hội Văn hóa Kinh tế Thái-Trung (TCCEAT) tuyên bố kênh sẽ “chấm dứt suy thoái kinh tế Thái và biến nước này thành trung tâm hàng hải toàn cầu, sánh với kênh Panama”. Thu phí tàu, phí cảng, khu công nghiệp, việc làm. Miền Nam nghèo khó sẽ hóa Singapore thứ hai.

Ngày 15/5/2015, giấc mơ cứ tưởng thành thật. Công ty China-Thailand Kra Infrastructure Investment and Development ký 'Biên bản ghi nhớ' ở Quảng Châu. Truyền thông Trung Quốc 'hồ hởi phấn khởi' đồng loạt đưa tin: “Suez châu Á” sắp khởi công.

Bốn ngày sau, giấc mơ chết lâm sàng. Ngày 19/5/2015, Chính phủ Thái Lan ra thông cáo: không có thỏa thuận nào với Trung Quốc. Bộ Ngoại giao Bắc Kinh cũng nói “không có kế hoạch tham gia”. Dự án chìm xuống, không một cuốc xẻng nào được đào.

Vì sao? Vì cả hai nhận ra cái giá phải trả. Với Bangkok, đào kênh đồng nghĩa chia ba mối lo. Thứ nhất, chia cắt đất nước. Kênh tách miền Nam đa số Hồi giáo khỏi phần còn lại, tiếp lửa cho phong trào ly khai. Quân đội Thái sợ mất kiểm soát. Thứ hai, mất bạn cũ. Singapore mất vị thế cảng số một, mất thị trường cung ứng và mua bán nhiên liệu cho tàu biển lớn nhất thế giới. Malaysia, Indonesia mất phí eo Malacca. Cả ASEAN quay lưng. Thứ ba, rước kẻ thù mới. Mỹ coi kênh Kra là đường thoát giúp Trung Quốc phá vòng vây Malacca. Washington đã mua Westports Malaysia qua BlackRock, tăng cường căn cứ của Philippines, và ngầm nhắn Bangkok: đào kênh là chọn phe.

Với Bắc Kinh, rót tiền đồng nghĩa đánh cược. $28 tỷ đô có thể thành $50 tỷ nếu đào xuyên dãy núi Tenasserim cao 4,600 ft. Nếu Thái Lan bất ổn nội bộ, đổi chính phủ có nguy cơ hủy dự án, tiền mất trắng. Nếu kênh xây xong nhưng Bangkok ngả theo Mỹ, tàu Trung Quốc vẫn có thể bị cấm qua khi có chiến tranh. Và tệ nhất, thế giới sẽ gọi Trung Quốc là “thực dân mới” dám cắt đôi một quốc gia vì lợi ích riêng.

Thế là kênh Kra thành một thứ “dự án Schrödinger”, không ai biết chắc nó còn sống hay đã chết. Vừa sống trong hội thảo và bản đồ BRI, vừa chết trong thông cáo chính phủ Thái. Vừa được nhắc mỗi khi Mỹ siết Malacca, vừa bị phủ nhận mỗi khi cần lòng tin Washington.

Vậy ván cờ 10 năm này, ai giữ dao, ai nắm cán? Trung Quốc cầm :con dao tiền". Năm 2018, viện nghiên cứu chính sách Carnegie đánh giá kênh “có thể sớm thành hiện thực như một phần Vành đai Con đường”. Mỗi khi thương vụ BlackRock ở Malacca bị chặn, Bắc Kinh lại đưa kênh Kra lên bàn. Đó là cách nhắc Mỹ: các ông khóa Malacca, tôi mở đường khác.

Thái Lan nắm cán địa lý. Bangkok dùng dự án làm lá bài mặc cả. Cần vốn Trung Quốc thì cho khảo sát. Cần vũ khí Mỹ thì ra thông cáo phủ nhận. Thủ tướng nào lên cũng hứa “nghiên cứu thêm”, nhưng 10 năm không có xẻng đất nào lật lên.

Cả hai kẹt ở thế không ly hôn, không chung giường. Thái Lan không dám đào nếu Trung Quốc không bảo kê an ninh trước Mỹ. Trung Quốc không dám bỏ tiền trong nỗi lo ngại Thái Lan có thể quay xe.

Khi ông Trump ra sức siết vòng vây, thế kẹt càng chặt và chuyện này có vẻ ngày càng rõ hơn. Ở Malacca, Mỹ hậu thuẫn BlackRock mua 43 cảng của CK Hutchison, trong đó có Westports Malaysia ngay eo biển. Bắc Kinh chặn thương vụ, càng thấy cần kênh Kra. Ở Manila, Pete Hegseth tuyên bố mở rộng căn cứ EDCA lên 9 điểm, triển khai rocket Typhon. Ở Bangkok, Washington ngầm ra giá: từ bỏ kênh Kra, đổi lấy đầu tư và bảo đảm an ninh.

Thái Lan vì thế đứng giữa hai làn đạn. Đào kênh thì mất Mỹ và ASEAN, mất luôn miền Nam nếu ly khai. Không đào thì mất $28 tỷ đô, mất cơ hội thoát bẫy thu nhập trung bình, và mãi mãi lệ thuộc Malacca do Mỹ kiểm soát.

Trung Quốc cũng đứng giữa hai làn đạn. Đổ tiền thì sợ mất trắng và mang tiếng. Không đổ tiền thì Malacca mãi là yết hầu, và giấc mơ “Con đường Tơ lụa trên biển” khuyết một mắt xích then chốt và dĩ nhiên cái "sáng kiến Vành đai Con đường" cũng nghẽn mạch.

Tương lai dự đoán sẽ có ba kịch bản cho 102 km định mệnh này

Kịch bản một: Đóng băng vĩnh viễn. Khả năng cao nhất. Kênh Kra tiếp tục làm “dự án Schrödinger” 20 năm nữa. Hội thảo vẫn họp, bản đồ vẫn vẽ, nhưng không ai đào. Dùng để mặc cả. Malacca vẫn nghẽn, nhưng chiến tranh Đài Loan không nổ, nên không ai mạo hiểm.

Kịch bản hai: Đào trong khủng hoảng. Nếu Mỹ phong tỏa Malacca thật, Bắc Kinh bơm tiền khẩn cấp, Bangkok bật đèn xanh xây cấp tốc 7 năm. Khi đó phản đối cũng muộn. Singapore và Malaysia chỉ còn cách đàm phán thương lượng về mức phí.

Kịch bản ba: Chết chính thức. Thái Lan ký hiệp ước an ninh với Mỹ, công khai hủy dự án, đổi lấy FTA hoặc căn cứ. Trung Quốc chuyển sang hành lang Myanmar hay tuyến Bắc Cực. Kênh Kra đi vào sách sử.

'Con kênh chưa đào chưa có nước chảy qua...' (nhớ thời cả nước làm thuỷ lợi ghê) kênh chưa đào nhưng đã chia đôi tất cả.

Điều trớ trêu là kênh Kra chưa đào nhưng đã chia cắt Thái Lan. Chia giữa phe thân Mỹ và phe thân Trung Quốc. Chia giữa miền Bắc và miền Nam. Chia giữa giấc mơ trung tâm hàng hải và nỗi sợ mất chủ quyền.

Với Trung Quốc, kênh Kra là phép thử tàn nhẫn: BRI có đủ sức khiến một đồng minh lâu năm của Mỹ tự cắt đất mình không. Mười năm qua, câu trả lời là chưa.

Với Thái Lan, kênh Kra là phép thử khác: một nước tầm trung có thể đu dây mãi giữa hai siêu cường không. Mười năm qua, câu trả lời là có, nhưng cái giá là không ai còn tin mình tuyệt đối.

Kênh Kra vì thế không chỉ là 102 km đất và nước. Nó là 102 km lưỡng nan. Là nơi tham vọng gặp thực tế, và cả hai cùng mắc kẹt. Chừng nào Mỹ còn "giữ" Malacca, chừng đó Bắc Kinh và Bangkok còn phải sống trong thế vừa muốn vừa sợ này. Và con kênh sẽ tiếp tục tồn tại theo cách duy nhất nó biết: vừa sống, vừa chết, chờ một cuộc khủng hoảng đủ lớn để mở chiếc hộp bí ẩn của Schrödinger.

Xứ Việt có câu tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa, Tàu tránh Eo này lại gặp cái 'eo' khác

FB Uyen Vu