Suốt chặng đường 500 cây số từ sân bay Kansai (Osaka), qua bao danh lam thắng cảnh để về đến sân bay Narita (Tokyo), tôi đếm đỏ mắt cũng chỉ thấy đúng năm cái nghĩa trang. Đó là điểm khác biệt với Việt Nam, nếu đi đoạn tương ứng từ Nha Trang đến Đà Nẵng chẳng hạn thì đếm sao hết “thành phố người âm”. Trả lời thắc mắc của tôi, anh hướng dẫn viên bảo:
- Đất đai ở Nhật đắt đỏ nên người ta không địa táng trực tiếp nữa. Bao hình thức tiết kiệm đất như mộ chung dòng họ, mộ xanh (táng vào gốc cây), thậm chí rải tro. Những mộ lâu đời không còn được người thân chăm nom sẽ được quy tập để thu hồi đất. Đó là lý do anh thấy rất ít nghĩa trang.
Điều lạ lùng là nghĩa trang Nhật không nằm heo hút trên đồi hay ngoài cánh đồng như ở quê Việt Nam mình, mà lại chễm chệ ngay giữa khu dân cư đông đúc, nhà cửa san sát. Tôi khôi hài hỏi:
- Hoá ra ở Nhật, người ta không sợ "ma" bằng sợ... thiếu đất ư?
- Những ngôi mộ từ quá khứ vẫn kiên cường bám trụ ngay trung tâm Tokyo vì người thân chưa chịu di dời. Thế là người sống cứ việc xây nhà, mở văn phòng sát vách người hiền đã khuất, âm dương cách nhau đúng một bức tường mà vẫn hòa thuận như thường. Nể chưa?
***
Tôi tò mò hỏi thêm về quy trình "nhập hộ khẩu" cõi vĩnh hằng ở Nhật. Anh hướng dẫn viên trầm tư kể rằng:
- Chuyện hậu sự theo phong tục xưa của Nhật cũng quy củ, trang trọng chẳng kém Việt Nam đâu. Nhưng ngày nay, xã hội công nghiệp hoá, nhất là khi "tấc đất là tấc kim cương", gần 100% người Nhật chọn hỏa táng. Tuy nhiên, họ không đốt thành tro bụi trắng xóa ngay mà vẫn giữ lại xương để an táng theo nhiều kiểu rất "kinh tế":
Rồi anh lan man kể những hình thức an táng rất lạ và đủ chuyện hậu sự lạ lùng ở Nhật:
Mộ "Chung cư" Dòng tộc: Cốt người mới hoả táng cứ việc cho vào tiểu rồi xếp thêm vào mộ chung của họ hàng, vừa ấm cúng lại vừa tiết kiệm diện tích. Có cả “chung cư” nhiều tầng cho người chết, một toà nhà như thế có thể chứa hàng chục nghìn, hàng trăm nghìn bộ tro cốt, trong đó mỗi gia tộc mua hẳn hay thuê một “căn hộ”. Khi người thân đến thăm, chỉ quẹt thẻ trả một khoản phí thì phần tro cốt người thân sẽ được rô-bốt đưa ra để “gặp mặt”. Rất là hiện đại nhé!
Táng Xanh (Jumokuso) là hình thức chôn tro cốt dưới gốc cây trong khuôn viên gia đình, vừa mát mẻ lại vừa thân thiện với môi trường, mà lại tiết kiệm đất.
Có cả hình thức táng “tự do bay bổng” là rải tro xuống sông hoặc rừng cây quê hương để linh hồn được ngao du sơn thủy, cát bụi trở về với cát bụi.
***
Câu chuyện tang thời công nghệ ở Nhật mới thật là độc đáo: Nhanh - Gọn - Lạnh!
Đám tang người Nhật giờ đây không còn cảnh "trống dong cờ mở" hay rình rang hàng xóm láng giềng mang vòng hoa và lễ vật xếp hàng viếng như ở Việt Nam. Chỉ có người thân trực hệ và những ai thực sự thân thiết mới có mặt. Thậm chí, thời đại 4.0 đã khai sinh ra "đám tang công nghệ"! Cụ thể là:
Tiễn đưa qua màn hình: Người quen chỉ cần một cú click chuột để gửi lời chào biệt ly.
Mộ ảo: Thắp nhang online, cúng giỗ qua mạng, vừa không khói bụi lại chẳng lo kẹt xe.
Các lễ tiết như thất tuần, 100 ngày hay giỗ đầu, giỗ hàng năm giờ chỉ còn là miền ký ức nhạt nhòa ở nông thôn do số ít các cụ già cố giữ. Giới trẻ bận rộn đến mức nhiều gia đình chọn cách "giản tiện hóa" chỉ thắp hương hoặc bỏ hẳn cho nhẹ nợ. Đến tết Nguyên Đán còn bỏ được thì cúng giỗ càng dễ bỏ, vì âm lịch cũng gần như bỏ hẳn rồi. Tổ chức sinh nhật vui vẻ để bù sau này không được giỗ chạp nữa cũng hay đấy chứ.
***
Nỗi buồn "Chết cô đơn" (Kodokushi) là đặc sản của thế giới văn minh, ở đất nước dân số siêu già như Nhật điều này rất trầm trọng. Đây mới là phần khiến ai nghe cũng phải thở dài ngao ngán về xã hội văn minh hiện đại.
Anh hướng dẫn viên đưa ra một con số giật mình: Năm 2024 có tới 76.000 ca người già Nhật qua đời mà không có người thân bên cạnh, buộc chính quyền cùng các chùa phải đứng ra lo hậu sự.
Đáng buồn hơn, số lượng người chết đơn độc mà chính quyền có tìm thấy người thân nhưng họ cũng chẳng buồn về lo liệu còn cao gấp nhiều lần con số đó.
Có lẽ, trong thế giới hiện đại đầy rẫy kết nối mạng, con người ta lại cô đơn hơn bao giờ hết.
Ở đất nước dân số siêu già này, người ta phải tự lo trước hậu sự cho mình bằng cách nộp khoản uỷ thác thân xác mình cho một ngôi chùa. Khi hồn quý chủ “bay về trời” thì nhà chùa thực hiện dịch vụ uỷ thác với thân xác thân chủ. Tro cốt được đưa vào táng chung nếu người thân không có đề xuất khác. Đương nhiên sẽ không có mộ riêng.
Ngoài ra, những ngôi mộ vô thừa nhận nằm rải rác khắp nơi, nhất là các vùng thôn quê, sau một thời gian thông báo không có người nhận sẽ được chính quyền hoặc nhà chùa gom lại, đưa về khu vực tro cốt chung.
***
Hiểu thêm về hậu sự của người Nhật với đủ nét hiện đại nhưng lạnh lẽo và buồn, cả cách người Nhật gom mộ dòng tộc lại một chỗ, tôi trộm nghĩ biết đâu xã hội hiện đại, sẽ đến lúc Việt Nam cũng học tập. Quỹ đất thì có hạn mà nhu cầu "nhập hộ khẩu" cõi âm thì cứ tăng đều mà.
Tâm tư buồn:
Tôi chỉ ghi lại cuộc nói chuyện ngắn với một người Việt Nam sống ở Nhật Bản về điều mình thấy, nên chắc chắn thông tin không đầy đủ, không chính xác, chỉ là gợi mở để chúng ta suy ngẫm về khía cạnh này ở đất nước, quê hương mình. Mong bạn thông cảm.
Ngẫm về 50 hay 100 năm nữa, chẳng biết chúng ta sẽ đi đâu, về đâu giữa vòng xoáy công nghệ và sự cô đơn của con người dường như ngày càng lớn?!
Bạn nghĩ sao về điều này?
Truong Thanh Son
No comments:
Post a Comment