title

MELATONIN ? Trần Minh Quân tổng hợp

Một vị thân hữu bên Âu châu bị khó ngủ, được BS ghi toa Melatonin 4mg và thuốc được pha chế tại Dược phòng.. Bà cho biết bên Âu châu loại melatonin 2mg làm sẵn, muốn mua cũng phải có toa và chỉ loại 1mg là được bán ‘tự do’.. Bà được các anh em, bạn bè, đem từ Mỹ sang tặng làm quà những chai thuốc melatonin 5mg, mỗi chai đựng đến 250 viên và bạn bè còn cho biết thêm, tại Mỹ Melatonin 10mg cũng bán tự do!

Tại Âu châu, luật lệ Y tế về sử dụng Melatonin thay đổi tùy Quốc gia và chỉ định trị liệu:

– Liều 0.5mg dùng giúp giảm cảm giác say máy bay, khi di chuyển qua các múi giờ khác biệt (jetlag).

– Liều 1mg giúp giảm thời gian chờ để đi vào giấc ngủ.

– Anh, Ái Nhĩ Lan: Chỉ dùng theo Toa BS.

– Pháp, Tây ban Nha: Cho phép dùng như Thực phẩm bổ túc sức khỏe (Health Supplement( với nhiều cảnh báo, ghi trên hộp sản phẩm. Liều tối đa khuyến cáo nên dùng là 2mg/ngày.

– Belgique, Đức: Xem các chế phẩm chứa lượng cao là thuốc: hơn 0.3mg (Đức); Belgique, hơn 1mg). Belgique kiểm soát khá chặt chẽ về melatonin, mua melatonin theo đường bưu điện có thể bị tịch thu; thành phẩm melatonin từ Mỹ đưa vào được xem là bất hợp pháp, có thể bị tịch thu.

– Ý: Liều tối đa cho phép là 1mg.(trước đây cho phép đến 5mg).

Tại: Á châu (không tính VN) luật lệ về melatonin cũng thay đổi.

– Taiwan cấm, xem như chất bị kiểm soát.

– Nhật không cho là thuốc.

– Úc cần có toa và chỉ cho dùng nơi người trên 55 tuổi.

Bảng tóm tắt về luật lệ kiểm soát melatonin tại một số nơi trên thế giới (Research Gate)

  

Melatonin cũng là một chủ đề gây nhiều tranh luận: Quý vị Bác Sĩ tại Mỹ có những bài viết khen ngợi Melatonin như một ‘thần dược’, nhưng cũng có Vị cho phát những video clip trên YouTube cảnh báo về Melatonin..có thể gây hại cho tim (?).

TMQ có lần, khuyên vị thân hữu, dùng 2 viên 5mg (nếu thấy cần), nay bị ‘mắng vốn’ là xúi bậy.. muốn Bà.. đứng tim (!)..

Bài tổng hợp này xin gửi đến Quý vị đã uống, đang uống và định uống Melatonin..vài tin tức ‘cập nhật’, hy vọng sẽ là lời xin lỗi về những lời khuyên không đầy đủ..

1- Vài điều tóm lược về Melatonin:

TMQ xin tổng hợp từ các tài liệu của:

* John Hopkins Medicine: “Melatonin for Sleep: Does it work?”

* Cleveland Clinic: “How does Melatonin work?”(04/28/2025).

* Mayo Clinic: “Sleeping with melatonin”.

* UC Davis Health: “Melatonin and your sleep” (Feb 05, 2025).

Melatonin là một hormone do tuyến pineal trong óc sản xuất, hormone này điều hòa chu kỳ thức-ngủ của cơ thể (circadian rhythm).

Melatonin được sử dụng rộng rãi (tại Hoa Kỳ) như một chất hỗ trợ, giúp các chứng mất ngủ, jetlag, và góp cải thiện phẩm chất của giấc ngủ bằng cách ‘báo’ cho cơ thể để sửa soạn đi vào giấc ngủ.

* Chất tự nhiên trong cơ thể: Tuyến tùng quả (pineal gland) trong óc tự gia tăng sản xuất melatonin vào buổi chiều tối, thường bắt đầu khoảng từ 1 đến 3 tiếng, trước giờ thường ngủ, báo cho cơ thể biết ‘đã đến giờ ngủ’.

Tuyến nội tiết pineal, nằm ẩn sâu trong Trung tâm của não, là bộ phận căn bản sản xuất melatonin; sự sản xuất này cũng được điều hòa do lượng ánh sáng cơ thể nhận được: bị ức chế bởi ánh sáng và bị kích ứng do bóng tối (sự sản xuất melatonin trong cơ thể tùy thuộc vào thời điểm trong ngày.

Cơ thể không phân biệt được melatonin nội sinh (endogene) với melatonin tổng hợp uống vào (exogene) từ các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe; Vấn đề cần lưu ý là trong các viên bán không cần toa, lượng hoạt chất không được các Cơ quan Y  tế kiểm tra

!

* Cơ chế hoạt động: Melatonin hoạt động bằng cách kết bám vào các thụ thể MT1 và MT2 trong cơ thể và giúp điều hòa chu kỳ thức-ngủ (theo Nature).

* Các nhà khoa học nói gì về melatonin (Mayo Clinic Aug 15, 2025).

Mayo Clinic tổng kết một số tác động đã được chứng minh của melatonin:

* Circadian rhythm sleep disorders in the blind, Melatonin có khả năng cải thiện sự rối loạn này nơi người lớn và trẻ em bị mù.

* Delayed sleep phase *delayed sleep-wake phase sleep disorder). Trong trường hợp rối loạn này, thói quen ngủ (sleep pattern) bị trì hoãn khoảng 2 tiếng (hay hơn nữa), so với sleep pattern bình thường, khiến quý vị đi ngủ trễ hơn và cũng thức giấc trễ hơn. Các nghiên cứu cho thấy melatonin giúp giảm bớt thời gian cần để đi vào giấc ngủ và giúp khởi động giấc ngủ nơi người lớn.

* Insomnia: Các nghiên cứu cho rằng melatonin có thẻ giúp thu ngắn thời gian cần để đi vào giấc ngủ; nhưng ảnh hưởng trên phẩm chất giấc ngủ không rõ rệt và trên thời gian tổng cộng kéo dài được của giấc ngủ cũng không rõ rệt. Melatonin có thể sẽ hữu ích cho người thiếu chất này trong cơ thể.

* Jet lag. Các nghiên cứu chứng minh là melatonin hữu ích cho jetlag bằng giúp tỉnh thức (alertness) và bớt buồn ngủ ban ngày (daytime sleepiness).

*Shift work disorder. Kết quả không rõ rệt, không biết là melatonin có thể cải thiện được phẩm chất của giấc ngủ ban ngày và thời gian ngủ, của các công nhân mà công việc buộc họ phải làm theo các thời khóa biểu bất thường, chuyển từ ca ngày sang ca đêm?

* Melatonin có thể giúp giảm sự lẫn lộn vào lúc chiều tối và sự bất ổn restless của các bệnh nhân Alzheimer, nhưng không có ảnh hưởng trên nhận thức của họ.

* Melatonin có thể giúp giảm âu lo trước và sau giải phẫu.

* An toàn và Phản ứng phụ:

Cơ thể thường tự sản xuất đủ lượng melatonin cần thiết. Các nghiên cứu, cho đến nay, cho rằng: dùng thêm melatonin (như chất hỗ trợ bổ túc để giúp giấc ngủ) , an toàn khi dùng ngắn hạn (short-term).

Nhưng thế nào là short-term (?) thì chưa có nghiên cứu nào xác định rõ rệt!

* Phản ứng phụ:

Tất cả mọi dược phẩm, (kể cả dược thảo, vitamin khi đưa vào cơ thể đều gây ra các phản ứng phụ cấp thời hay tiềm ẩn, chỉ xuất hiện sau thời gian dùng liên tục và lâu dài). Melatonin, dùng dạng uống và dùng liều thích hợp (appropriate) được xem là generally safe, tuy vẫn có thể gây vài phản ứng phụ cấp thời như; Nhức đầu (headache), Choáng váng (dizziness); Buồn nôn (nausea); Chóng mặtt (Drowsiness).

Một số phản ứng phụ khác, ít khi xảy ra hơn như: Cảm giác trầm cảm ngắn hạn; Run tay nhẹ; Hơi âu lo; Đau thắt bụng (cramp); Bứt rứt, Giảm thức tỉnh, lẫn lộn, Mất định hướng..

Melatonin có thể gây choáng váng lúc ban ngày, nên cần thận trọng khi lái xe: chỉ nên lái xe, 5 tiếng sau khi uống melatonin.

Để tránh các tương tác với các thuốc đang dùng trị bệnh như thuốc chống đông máu, chống kinh phong, trị huyết áp, thần kinh, trị tiễu đường… nên hỏi BS điều trị trước khi ‘tự’ ý dùng melatonin..

* Các khuyến cáo chính thức của Bộ Y Tế Hoa Kỳ

Theo National Center for Complementary and Integrative Health (NIH)

* Không nên dùng melatonin cho người mắc bệnh lú lẫn. (American Academy of Sleep Medicine guideline).

* Tác động của Melatonin có thể kéo dài ở người lớn tuổi hơn nơi người bình thường.

* Melatonin không chứng tỏ được sự hiệu nghiệm thật sự với chứng mất ngủ kinh niên (chronic insomnia). American College of Physicians khuyén cáo nên dùng ‘cognitive behavioral therapy for insomnia (CBT-I) để khởi đầu điều trị chứng mất ngủ này thay vì cho dùng melatonin (được xem là chronic insomnia khi các triệu chứng mất ngủ kéo dài suốt một tháng và còn tiếp tục..)

Cần lưu ý nhãn sản phẩm: Các chữ ‘natural’ không có nghĩa là an toàn (safe)!

không có phản ứng phụ

2- Melatonin và Tim?

Phần này xin tóm lược bài: Long term use of melatonin supplements to support sleep may have negative effect (American Heart Association Scientific Sessions 2025, Abstract MP2306); published November 03, 2025.

Bàn nghiên cứu này được công bố trong phiên họp Khoa Học 2025 tại New Orleans trong các ngày 7-10 tháng 11, 2025, là một cuộc họp trao đổi ý kiến quốc tế, bàn về các tiến bộ toàn cầu trong lĩnh vực y khoa lâm-sàng tim-mạch. Trong bản nghiên cứu, các nhà khoa học đã theo dõi hồ sơ bệnh lý của 130,828 người lớn (tuổi trung bình 55.7). 61.4% là nữ bệnh nhân), Thời gian theo dõi hồ sơ 5 năm: Các bệnh nhân được định bệnh mất ngủ (insomnia). Các data lấy từ TriNetX, một Hệ thống thống kê Y học, thu nhật các data toàn cầu để giúp các nghiên cứu:

Các nhà nghiên cứu chia bệnh nhân (theo hồ sơ bệnh lý lưu trữ) thành:

* 65,414 người đã được cho toa uống melatonin ít nhất một lần và uống melatonin trong suốt thời gian ít nhất là một năm.

* Nhóm còn lại, dùng làm đối chứng, chưa bao giờ được cho toa uống melatonin.

Nhóm này có 40 điều kiện về sức khỏe tương đương như nhóm trên, chỉ khác là không uống melatonin.. Kết quả phân tích cho thấy :Trong số các bệnh nhân bị mất ngủ, những người có hồ sơ bệnh lý điện tử ghi dùng melatonin lâu dài (trên 12 tháng), có khoảng 90% nguy cơ xảy ra trụy tim (heart failure) sau 5 năm (cao hơn người không uống melatonin).

(4.6% người uống melatonin bị trụy tim so với 2.7% người không uống).

Bản nghiên cứu này đã đặt ra nhiều câu hỏi trong giới Chuyên khoa:

* BS cho toa (tại Anh), cho bệnh nhân uống melatonin hàng ngày trong 365 ngày để trị mất ngủ? Trong khi đó tại Mỹ, melatonin mua tự do.. và không được chính thức dùng làm thuốc trị insomnia.

* Bệnh nhân Anh (thuốc cần toa) và người uống melatonin tại Mỹ được nhập chung trong bản nghiên cứu; không chia thành từng vùng để.. theo dõi?

* Người uống melatonin như tại Mỹ vì không được ghi bằng electronic trong hồ sơ bệnh lý.. nên sẽ không được phân hạng chính xác?

* Phương thức để định insomnia và tiêu chuẩn để xem là trụy tim.. không được phân loại theo các tiêu chuẩn y khoa quốc tế?

Liều lượng melatonin không được ghi chính xác trong bàn nghiên cứu?(The dosage of melatonin used by patients was not clearly documented in the health-record data).

American Heart Association kết luận:“.. while the association we found raises safety concerns about the widely used supplement, our study cannot prove a direct cause and effect relationship. This means more research is needed to test melatonins’ safety for the heart..”

AHA chỉ khuyến cáo, thận trọng hơn khi dùng melatonin đễ trị insomnia, không nên dùng lâu dài trên một năm và nên dùng liều thấp vừa đủ để giúp ngủ. Có thể tăng lên dần khi cần, và không quá 10mg/ ngày.

3- Sản phẩm Melatonin tại Mỹ

Melatonin dùng trong dietary supplement có thể được lấy từ động vật và vi sinh vật nhưng phần lớn là từ các phương pháp tổng hợp hóa dược.

* Tổng hợp melatonin

Về phương diện hóa học melatonin hay N-acetyl-5-methoxytryptamine được bán tổng hợp từ tryptophan, và trong công nghiệp tryptophan được sản xuất bằng phương pháp lên men glucose, dùng các chủng vi sinh vật như Corynebacterium glutamicum, Brevibacterium và bacillus, hoặc dùng nấm men loài saccharomyces

..

Melatonin cũng có thẻ chế tạo từ chất trung gian Serotonin

* Melatonin trên thị trường Mỹ:

Tại Mỹ, Melatonin được xếp vào loại ’thực phẩm hỗ trợ’ nên không chịu sự kiểm soát chặt chẽ của FDA như dược phẩm hay thuốc OTC.Một cuộc kiểm tra năm 2001, phân chất thành phần của 31 mẫu melatonin (health products), bán tự do, tại các cửa hàng bách hóa và nhà thuốc.. cho kết quả là đa số các mẫu không chứa đúng những số liệu ghi trên nhãn!; 26% các mẫu còn chứa serotonin, một hormone khác có thể gây hại cho cơ thể, ngay ở liễu thấp!

Kiểm tra năm 2002 , ghi nhận 22 trong số 25 ‘kẹo dẻo melatonin gummy, ghi nhãn sai: 1 trong số.. không hề có melatonin; 24 mẫu kia, chứa lượng melatonin dao động từ 74 đến 374% so với lượng ghi trên nhãn; đa số chứa từ 1.2 đến 1.7 lần melatonin cao hơn!

Melatonin được bán ‘tự do’ tại Mỹ dưới các dạng thuốc viên (tablets), thuốc nước (liquids), viên nang và viên dẻo để nhai (gummies); với liều lượng từ 1 đến 10mg.

Các Hãng sản xuất chính là Natrol, Nature Made và CVS.

Các dạng viên còn chia thành: Viên nén, viên nén tan nhanh (fast-dissolved); (3mg, 5mg và 10mg) ; viên dẻo nhai tan chậm (time release gummies) (3, 10mg).

Có những sản phẩm còn chứa lượng melatonin cao hơn 10mg, tùy theo sự chọn lựa của người tiêu dùng.

. Hoạt chất trong các thành phẩm melatonin trên thị trường là melatonin tổng hợp.

Melatonin ‘Natural” là melatonin chiết từ các tuyến động vật, có thể bị nguy cơ nhiễm siêu vi trùng.

Hãng sản xuất nổi tiếng Natrol có các loại thuốc viên nén được ưa chuộng nhất trên thị trường Hoa Kỳ dưới các dạng:

* Viên nén Fast dissolve, tan nhanh trong miệng. Ngậm dưới lưỡi.

(Viên ngậm trong miệng, hoạt chất vào cơ thể nhanh, lên đến nồng độ cao sau 45-60 phút, và cũng bị thải nhanh, giúp tạo nhanh sự buồn ngủ).

* Viên nén Time Release (Slow/Extended/Controlled). Hoạt chất được nhả từ từ trong 6-8 giờ..giúp giữ mức melatonin ổn định trong cơ thể, để giúp giấc ngủ kéo dài đều đặn.

TMQ xin ghi thêm vài chi tiết về Melatonin 5mg Fast dissolve (loại quà tặng Bà thân hữu từ Mỹ do thân nhân mang theo).

* 100% Drug-free “ tiêu đề quảng cáo”, thành phẩm không chứa chất gây nghiện như ma túy! Không cần thiết.. như kiểu ‘cholesterol-free’ ghi trên các bình dầu olive..)

* Strawberry.. (with other natural flavors), viên thuốc dùng các chất tạo hương vị thiên nhiên, không có nghĩa là melatonin thiên nhiên!

Phần: Other ingredients liệt kê các chất phụ gia giúp tạo thành viên thuốc.

Một số chất đáng lưu ý như:

* Chất độn thêm để tại viên: Dextrin, Modified food starch (tinh bột), Maltodextrine.

* Chất kết dính các phụ gia: Xylitol, Cellulose gum, soy polysaccharides; dextrose crospovidone.

* Chất làm trơn khuôn khi dập viên :stearic acid, silicone dioxide, magnesium citrate..

Thành phần quan trọng nhất để tạo thành viên tan nhanh (fast-released) là crospovidone, một polymer tổng hợp tử pyrrolidone, được dùng trong công nghiệp dược, làm chất “super-disintegrant’, thấm nước và phồng nhanh lảm viên thuốc rã và phóng thích hoạt chất (như melatonin chứa trong viên) nhanh chóng vào cơ thể..

Trần Minh Quân 4-2026