title

Cuộc chiến lẽ ra phải chấm dứt từ hơn 3 năm trước, nhưng...

Tờ Berliner Zeitung hôm nay có bài viết "Hòa bình bị bỏ lỡ? Zelensky được cho là đã từ chối đề nghị rút quân của Putin cách đây ba năm"

Theo Financial Times, đầu năm 2023 Putin đã đề nghị rút quân đại quy mô. Zelensky từ chối. Một nghị sĩ Ukraine giờ đây cung cấp thêm các chi tiết nhạy cảm.

'Hòa bình đã từng gần trong tầm tay? Theo một báo cáo của Financial Times, cuộc chiến ở Ukraine vào đầu năm 2023 có thể đã kết thúc với các điều kiện thuận lợi hơn nhiều cho phía lãnh đạo Ukraine so với bất kỳ giải pháp nào hiện đang được đưa ra.

Tổng thống Nga Vladimir Putin khi đó được cho là sẵn sàng quay trở lại đường chiến tuyến ngày 24 tháng 2 năm 2022, đổi lại Ukraine từ bỏ việc gia nhập NATO và công nhận quyền kiểm soát của Nga đối với Crimea. 

Tổng thống Volodymyr Zelensky và người đứng đầu Văn phòng Tổng thống khi đó Andriy Yermak đã từ chối. Phía Mỹ, lúc đó dưới thời Tổng thống Biden, không nỗ lực thuyết phục Ukraine thay đổi ý kiến. Đó là cách Financial Times trình bày dựa trên lời kể của những người liên quan.

Đây được cho là một sáng kiến riêng tư, mà các bên tham gia gọi nội bộ là “nền tảng”. Trong đó có luật sư Mỹ Richard Conn và nhà ngân hàng đầu tư Bob Foresman, cả hai đều có kinh nghiệm với Nga và quan hệ với Toà Bạch Ốc. Ngoài ra còn có Matthias Warnig, cựu sĩ quan Stasi, người quen lâu năm của Putin và từng là giám đốc Nord Stream 2 AG, cùng nhà sản xuất phim Ukraine Alexander Rodnyansky, người trước đó đã tham gia chuẩn bị các cuộc đàm phán Istanbul năm 2022. Warnig giữ liên lạc với Putin, Rodnyansky với Zelensky và Yermak. Conn thì liên lac với Eric Green, quan chức phụ trách Nga tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ.

Kế hoạch hòa bình Ukraine 2023: Nội dung dự thảo

Theo kế hoạch được đồn đoán, Nga sẽ rút quân khỏi phần lớn bốn vùng mà họ đã tuyên bố “sáp nhập” vào mùa thu năm 2022. Đường phân giới mới sẽ chạy gần như theo biên giới trước chiến tranh. Nga sẽ giữ Crimea và phần Donbas mà họ đã kiểm soát trước khi xâm lược toàn diện.

Ukraine sẽ phải công nhận quyền kiểm soát của Nga đối với Crimea và cho phép Moscow có hành lang bộ không bị cản trở tới bán đảo. Việc ngừng bắn sẽ được các nước NATO bảo đảm, với cam kết bảo vệ Ukraine. Nga thì sẽ đàm phán với Mỹ về các bảo đảm an ninh cho chính mình.

Ngày 1 tháng 2 năm 2023, Warnig báo cáo với nhóm theo FT rằng Putin đã đọc tài liệu từng dòng, khoanh tròn các đoạn và ghi chú. Ông đồng ý với đề xuất về đường chiến tuyến. Putin không thể chấp nhận Ukraine gia nhập NATO, nhưng cởi mở với việc gia nhập EU và các cơ chế an ninh theo mẫu các cuộc đàm phán Istanbul. Warnig dẫn lời Putin: “Nếu chúng ta có thể thống nhất về biên giới và về NATO, thì chúng ta có thể nói về mọi thứ khác.”

“Như quân đội của Sauron”

Ở Kyiv, kế hoạch này bị từ chối. Sau những thành công quân sự ở Kharkiv và Kherson, lãnh đạo Ukraine cảm thấy đang ở thế thắng. Rodnyansky phải rất khó khăn mới thuyết phục được Zelensky và Yermak xem tài liệu trên điện thoại của ông. Cả hai tuyên bố sẽ không nhượng bộ Putin về biên giới và tin rằng họ có thể đạt được nhiều hơn. Rodnyansky, người cho rằng Mỹ cần thúc đẩy Ukraine ký thỏa thuận, có ấn tượng rằng hai người hành xử như thể quân đội Nga sẽ đột nhiên tan rã như quân đội của Sauron ở cuối bộ phim “Chúa tể những chiếc nhẫn”.

Conn và Foresman từng hy vọng kết thúc cuộc chiến Ukraine trước ngày kỷ niệm một năm 24 tháng 2. Thay vào đó, theo Financial Times, triển vọng hòa bình tan vỡ trước mắt họ. Ngày 18 tháng 2, hai người Mỹ gặp lại Warnig, lần này ông mang thông điệp khác. Putin đã thông báo cho cố vấn chính sách đối ngoại Yuri Ushakov và ba quan chức cấp cao khác, giao Ushakov kiểm tra nhiệm vụ của phía Mỹ trong cuộc gặp tiếp theo với Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ khi đó Jake Sullivan. Theo Putin, Sullivan nói với Ushakov rằng Mỹ không ủng hộ cách thức này và cho rằng các cách thức chính thức hiện có là đủ. Không có sự ủng hộ từ Washington, sáng kiến này lại chìm vào im lặng.

Cuộc phản công mùa hè năm 2023 của Ukraine không đạt mục tiêu, sau đó các yêu cầu của Putin lại tăng lên. Những người tham gia lúc đó tin rằng Mỹ và Ukraine năm 2023 đã bỏ lỡ cơ hội đạt được hòa bình với các điều kiện tốt hơn nhiều so với những gì Putin hiện sẵn sàng chấp nhận.

Các cựu quan chức Mỹ trong cuộc đối thoại với tờ báo Anh bày tỏ nghi ngờ liệu Putin khi đó có thực sự muốn đàm phán nghiêm túc hay không, và liệu một kênh không chính thức có thể ảnh hưởng đến diễn biến chiến tranh hay không. Quan trọng là: Lập trường của Putin chỉ được truyền đạt qua lời kể của Warnig, không có vị thế chính thức từ Moscow được xác nhận độc lập, và toàn bộ văn bản tài liệu mật cũng không được công bố.

Gontscharenko: “Nhân vật then chốt là Abramovich”

Báo cáo trở nên nhạy cảm hơn nhờ phát ngôn của nghị sĩ Ukraine Oleksiy Gontscharenko. “Tôi xác nhận kế hoạch hiệp ước hòa bình năm 2023 đã được chuyển cho FT,” ông viết trên X. Ông muốn “bổ sung một số chi tiết nội bộ mà ít người biết.”

Theo Gontscharenko, kế hoạch không chỉ được đàm phán qua Rodnyansky. “Nhân vật then chốt là Abramovich.” Tỷ phú Nga Roman Abramovich đã từng đóng vai trò trung gian không chính thức trong các cuộc đàm phán Istanbul năm 2022. Cho đến nay tuyên bố của Gontscharenko chưa được xác nhận độc lập; FT không đề cập đến Abramovich trong báo cáo của mình.

Theo Gontscharenko, Điện Kremlin thậm chí sẵn sàng từ bỏ Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia. Khoảng $300 tỷ tài sản Nga bị đóng băng sẽ được dùng để tái thiết toàn bộ Ukraine, “tức là kể cả các vùng bị chiếm đóng.”

Về Crimea, ông nhấn mạnh không phải là công nhận nó là lãnh thổ Nga. Ukraine chỉ cần công nhận rằng bán đảo “hiện đang dưới sự kiểm soát của Nga (điều này cũng đúng là như vậy).” Ngoài ra Ukraine phải thông qua luật cấm tái chiếm Crimea bằng quân sự.

Hành lang bộ, một xa lộ và đường sắt, sẽ do Nga xây dựng bằng chi phí của họ. Câu hỏi khó nhất là cách bảo vệ nó. Vì vậy, theo Gontscharenko, phía Nga sẵn sàng từ bỏ Melitopol nhưng không từ bỏ Tokmak. Phía Nga lo ngại Ukraine có thể dùng pháo binh cắt đứt hành lang. Zelensky đã từ chối đề nghị này khi đó.

Lập trường chính thức của Kyiv

Kế hoạch này hoàn toàn trái ngược với lập trường công khai của Kyiv. “Công thức hòa bình” của Zelensky năm 2022 đòi hỏi khôi phục toàn vẹn lãnh thổ và rút toàn bộ quân Nga. Ukraine coi Crimea, Donbas cũng như các vùng Zaporizhzhia và Kherson là lãnh thổ được quốc tế công nhận của mình. Tháng 10 năm 2022, 143 quốc gia tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã lên án nỗ lực sáp nhập của Nga.

Trong bối cảnh các cuộc đàm phán đang diễn ra, báo cáo này có thể gây xáo trộn ở Ukraine. Bởi những gì đang nằm trên bàn hiện nay kém xa những gì có lẽ đã có thể đạt được cách đây ba năm.

FB Uyen Vu