title

CHUYỆN ANH RÔ BE VỀ LÀNG

Anh Rô Be mà tui hay gọi là anh Việt, đi Mỹ ngót nghét ba mươi năm, đợt này mới gom góp đủ tiền về thăm quê lần đầu.

Nói cho đúng, anh không phải đại gia hay Việt kiều giàu có gì cho cam. Tiền mua cái vé máy bay thì có, mua vài món qùa cho má và bà con thì có, nhưng còn cái gọi là phong thái Việt kiều hào hoa thì anh phải tự "trang bị" thêm.

Ngày anh rời xóm nhỏ năm 1995, quê mình còn nghèo xơ xác. Đường xá toàn đất đỏ, mưa xuống một cái là lầy tới mắt cá chân ổ gà ổ vịt khắp nơi. Nhà nào sắm được cái tivi màu là cả xóm bu lại xem ké, ai có chiếc Dream Thái là được coi như đại gia.

Thời đó, hai chữ "Việt kiều" sang trọng và ghê gớm lắm. Chỉ cần mặc cái áo thun in chữ tiếng Anh, đeo cái đồng hồ hơi to, nói câu Hello là bà con nhìn bằng ánh mắt khác liền. Chưa cần biết bên đó làm nghề gì, nghe danh Việt kiều là trong bụng người ta tự cộng thêm vài trăm triệu.

Anh Việt đi đúng vào cái thời điểm đó. Bởi vậy, suốt ba mươi năm ở đất khách, trong cái đầu chất phát, ít học của anh, quê nhà cứ đứng yên mãi ở cái năm 1995.

Sự thật thì anh làm nghề cắt cỏ ở tiểu bang Texas. Con vợ tào khang không chịu nổi cái nghèo nên bỏ anh về California làm nail. Sáng sớm mờ sương, anh chất máy cắt lên chiếc truck cũ, chạy hết nhà này tới nhà khác. Nắng cháy da thì chịu, máy hư tự sửa, gặp chủ nhà khó tính thì cắn răng nghe la. Tiền công kiếm được chia đủ thứ: tiền nhà, tiền xăng, bảo hiểm... Cuối tháng, tằn tiện gửi về cho má vài trăm đô là anh thấy lòng vui sướng như vừa làm được chuyện đại sự.

Có điều, anh chưa từng kể với ai rằng ba mươi năm qua anh vẫn chưa mua nổi căn nhà riêng. Chiếc truck bự chà bá thực ra chỉ là xe cũ mua lại. Cái "business" mà anh hay hào hứng khoe với bà con thực chất chỉ có mỗi mình anh với cái máy cắt cỏ dầm mưa dề nắng.

Tui cũng là Việt kiều, nhưng tui ở Canada. Tui nghèo, về hưu sống nhờ vào tiền già của chính phủ. Gom góp chút đỉnh tích góp nửa đời người, về lại bến sông làng, nơi ngày xưa tui sinh ra và lớn lên, cất căn nhà nhỏ dựa mé sông làng để sống gọn, đơn giản cho những năm tháng còn lại.

Vì tui về trước anh, lại từng trải qua cái cảnh tha hương nên tui hiểu cuộc sống bên xứ người và sự đổi thay của quê nhà hơn anh nhiều.

Đợt này anh về, tui đón anh qua ở chung nhà với bên bến sông cho vui vẻ anh em. Nhìn cái dáng lóng ngóng và cái vẻ gồng mình của anh, tui thương lắm nhưng không muốn làm anh buồn, dù sau cũng để anh khoe cho thỏa mãn trong 2 tuần thăm quê hương. Tui biết anh đang sống trong một giấc mơ tự tạo, anh chưa tỉnh hẳn.

Ba mươi năm không về, anh đâu ngờ quê mình đã thay da đổi thịt. Đợt này tích cóp dành dụm đủ tiền nên anh chuẩn bị kỹ càng lắm. Anh ghé tiệm đồ cũ Goodwill sắm bộ đồ hiệu con cá sấu, qua Costco mua đôi giày mới, rồi mượn thằng bạn sợi dây chuyền vàng to tướng đeo vô cổ. Sợi dây bự tới mức nếu đeo ở sân bay Texas chắc hải quan phải chặn lại hỏi thăm.

Anh còn cẩn thận luyện lại mấy câu tiếng Anh, không phải để giao tiếp với người Mỹ, mà để về quê phán vài câu cho bà con nghe cho oai. Anh tính bụng đợt này về phải cho tụi ở quê biết thế giới bên Mỹ hiện đại ra sao. Anh đâu biết rằng, trong lúc anh loay hoay tập nói câu Very good, thì ở quê nhà người ta đã chạy sang thời livestream, TikTok, Shopee và thanh toán không tiền mặt tự bao giờ.

Tối hôm đó, bà con trong họ mời anh qua ăn bữa cơm sum họp. Vừa ngồi xuống mâm là anh bắt đầu "mở máy" nổ: "Bên Mỹ sướng lắm cô ơi, khỏi phải đi làm, cần tiền là ra đầu đường đút cái thẻ ngân hàng vào cái máy ATM là tiền chạy ra, tha hồ mà xài. Nhà nào cũng có máy lạnh trung tâm, mát rười rượi từ phòng khách tới phòng ngủ. Siêu thị thì bự chà bá lửa!".

Mấy đứa cháu nhỏ vừa ăn chân gà vừa bấm điện thoại. Một đứa ngước lên ngơ ngác: "Siêu thị hả cậu? Ở đây Go, WinMart, Bách Hóa Xanh đầy đường mà cậu. Giờ con đặt Shopee người ta giao tới tận cửa luôn đó."

Anh Việt khựng lại một nhịp. Nhưng cái thế người đã lỡ "nổ" rồi thì khó mà thắng gấp. Anh hớp ngụm nước cho đỡ nghẹn, miếng cơm trong miệng tự nhiên thấy khó nuốt lạ kỳ. Anh bèn lái sang chuyện xe cộ cho bớt quê: "Bên Mỹ nhà nào cũng hai ba chiếc, tui có chiếc truck bự như cái nhà!". Thằng cháu gật gù: "Truck hả cậu? Xóm mình giờ người ta thích đi xe điện hơn, VF8 VF9 chạy đầy đường rồi." Anh Việt lóng ngóng hỏi: "Xe điện chạy được tới Mỹ không?". Thằng nhỏ trả lời tỉnh rụi: "Chắc được đó cậu, mà xe của cậu chạy được tới Việt Nam không?"

Cả bàn ăn cười ồ lên vui vẻ. Anh Việt cũng cười theo, nhưng là cái cười gượng gạo. Trong bụng anh nghe một cái "bụp". Hình như cái mác Việt kiều lấp lánh của anh vừa bị đứa cháu gặm chân gà làm xẹp mất một góc. Anh nhìn quanh mâm cơm, rõ ràng không ai khinh anh, chẳng ai bảo anh dóc tổ. Chỉ có điều, những câu chuyện anh tưởng sẽ làm bà con trố mắt trầm trồ thì giờ đây nghe bình thường quá đỗi. Vì lịch sự ai cũng trầm trồ khen đất nước cờ hoa.

Đêm đó, về lại căn nhà bên bến sông của tui, anh trằn trọc lăn qua lăn lại trên giường không sao ngủ được. Nghe tiếng gió sông thổi rì rào ngoài hiên, tui biết anh đang trăn trở. Anh nhớ lại từng lời mình đã phát ra lúc tối, toàn là "bên Mỹ", "ở Mỹ". Anh tự nhẩm đếm rồi thở dài hỏi thầm: Ủa, bộ ngoài chuyện bên Mỹ ra, mình không còn chuyện gì khác để kể cho người ta nghe sao ta? Nghĩ tới đó, anh muốn cười cay đắng mà cười không nổi, đành quay mặt vô vách xám xịt mà thở dài. Ba mươi năm rồi, mình đi xa thiệt xa, nhưng cái đầu mình thì vẫn cứ kẹt lại ở cái xóm nhỏ nghèo xơ xác của năm 1995.

Sự việc đẩy lên cao trào khi anh quyết định xuống Cái Răng kiếm một người vợ. Anh nhờ bà mai dẫn đi, trong cái đầu đơn giản của anh vẫn mang suy nghĩ cũ kỹ: con gái miền quê chắc vẫn còn mê danh tiếng Việt kiều. Ngày xưa suy nghĩ đó có lý, nhưng thời thế đã đổi thay. Cô gái miền quê bây giờ biết lướt mạng, biết xem nhà cửa xe cộ bên Mỹ qua màn hình điện thoại, có khi còn rành rẽ hơn cả anh.

Cô gái đầu tiên hai mươi bảy tuổi, làm nghề bán mỹ phẩm online, nhà hai tầng khang trang, trước sân đậu chiếc xe SH láng bóng. Anh Việt ngồi xuống khẽ kéo lại cổ áo, chỉnh lại sợi dây chuyền cho ngay ngắn rồi hắng giọng: "Bên anh làm business...". Cô gái tròn mắt hỏi: "Business gì vậy anh?". Anh đáp gọn lỏn: "Đủ thứ hết!". Cái câu "đủ thứ" nghe rất kêu, rất "Mỹ". Cô gái gật gù rồi hỏi tiếp: "Vậy anh có biết chạy quảng cáo Facebook không?". Anh im lặng. "Anh có biết làm TikTok Shop không?". Anh lại im lặng. "Vậy anh có bán hàng online không?"

Anh cúi gằm mặt nhìn xuống ly trà, mồ hôi hột rịn ra trên trán. Cô gái vẫn nhẹ nhàng lịch sự: "Vậy rốt cuộc business của anh là gì?". Anh gom hết chút can đảm còn lại, nói nho nhỏ: "Cắt cỏ...". Cô gái chỉ gật đầu: "À..." một tiếng nhẹ hều. Nhưng trong lòng anh Việt, cái tiếng "à" đó rớt xuống nghe nặng trịch. Anh tự nhiên thấy cái chữ business mình vừa khoe khoang nó quá rộng lớn, rộng hơn cái máy cắt cỏ của anh, rộng hơn cả cái sân vườn của người ta.

Cô gái không hề giễu cợt, cô còn chu đáo hỏi: "Cắt cỏ chắc cực lắm phải không anh?". Anh thật thà đáp: "Cực lắm em.". Cô bảo: "Vậy là quý rồi anh, làm ăn lương thiện bằng sức mình thì nghề gì cũng đáng trân trọng hết.". Nghe câu đó, lòng anh càng ngượng ngùng hơn gấp bội. Cô gái không hề làm anh quê, mà chính cái sự thật thà và tử tế của cô đã làm anh tự thấy ngượng với chính mình.

Bước ra khỏi nhà cô, anh lê từng bước chân nặng trĩu trên con đường làng. Anh bắt đầu hiểu ra rằng: mình không quê vì cái nghề cắt cỏ, mà mình quê vì đã lỡ đem cái nghề cắt cỏ giấu sau cái vỏ bọc business bóng bẩy. Cái nghề đã nuôi sống mình suốt mấy mươi năm qua, vậy mà mình lại thấy mắc cỡ với nó!

Cô gái thứ hai ở Long Xuyên, làm chủ ba tiệm gội đầu dưỡng sinh. Anh lại quen tay kể: "Bên Mỹ nhà nào cũng có nhà đậu hai chiếc xe.". Cô hỏi: "Anh có nhà xe không?". Anh nói có. "Nhà riêng của anh hả?". Anh ngập ngừng: "Không, anh thuê thôi...". Cô cười hiền: "Vậy cũng tốt mà anh, miễn có chỗ đậu xe là ổn rồi.".

Tối đó, tui chở anh tới bến Ninh Kiều, tui kéo anh vô quán gọi hai ly cà phê. Gió sông Hậu thổi lên mát rượi, thành phố lên đèn lung linh, dòng người qua lại nhộn nhịp. Anh nhìn chằm chằm xuống dòng nước cuồn cuộn rồi cất giọng nghẹn ngào: "Tao quê quá mày ơi..." Tui mỉm cười nhẹ nhàng: "Có gì đâu mà quê anh. Tui ăn tiền già chính phủ Canada đây mà tui có quê đâu."

Anh lắc đầu, mắt rớm lệ: "Ba mươi năm nay tao cứ tưởng tao ngon, tưởng mình ghê gớm lắm. Tao tưởng về đây người ta còn nghèo, còn dốt, còn ngồi há miệng nghe tao kể chuyện bên Mỹ. Ai dè người ta chạy trước tao xa quá rồi. Người ta biết làm ăn, biết bán hàng, biết tiếng Anh... Còn tao..." Anh chỉ tay vô ngực mình, giọng chùng xuống: "Tao ở Mỹ ba mươi năm mà tiếng Anh còn thua một cô gái bán mỹ phẩm..."

Tui vỗ vai anh: "Quê mình đâu có đứng yên một chỗ chờ mình anh. Nó lớn lên từng ngày mà. Mình nghèo thì mình nhận mình nghèo, cực khổ thì nói cực khổ, có gì đâu mà sợ."

Anh im lặng. Gió sông vẫn thổi lồng lộn. Lần này anh không cãi lại một câu nào. Có lẽ câu nói đó đã chạm tới khoảng trống thăm thẳm trong lòng anh. Anh bỗng thấy mình như người khách lạ trở về nhà cũ, mở cửa ra ngạc nhiên thấy nhà đã sửa sang sang trọng, còn tay mình vẫn cầm chiếc chìa khóa gỉ sét của ba mươi năm về trước.

Anh nhìn tui, ánh mắt chao đảo: "Vậy là tao lạc hậu thiệt rồi hả mày?" "Cũng chút đỉnh anh..."

Anh suy nghĩ một hồi rồi thở dài: "Chắc là nhiều lắm..."

Rồi lần đầu tiên từ ngày bước chân về nước, anh bật cười, một nụ cười nhẹ nhõm, không cần phải giữ hình tượng "Việt kiều", không cần giọng Mỹ gượng gạo, không cần chữ business, không cần sợi dây chuyền vàng nặng trịch trên cổ. Lúc này, anh mới hoàn toàn là chính anh: một người đàn ông ít học xa quê ba mươi năm, sống cực nhọc nơi đất khách quê người, kiếm được bao nhiêu tiền đều chắt chiu gửi về nuôi má. Vậy thôi, có cái gì đâu mà phải mắc cỡ?

Tui nhìn anh mà lòng trào lên một niềm thương cảm sâu sắc. Người đáng thương không phải là người làm nghề cắt cỏ. Người đáng thương nhất là người làm một công việc lương thiện bằng chính mồ hôi của mình nhưng lại luôn cảm thấy mình thấp kém, chỉ vì sợ người đời coi thường.

Anh Việt vì ít học, lại mang cái mặc cảm đó suốt ba mươi năm dài nên mới "nổ" như vậy chứ anh đâu có xấu tính. Anh "nổ" vì anh thật sự không biết mình đã sai, không biết thế giới bên ngoài đã đi xa đến mức nào. Cái sự "nổ" của anh không phải là sự hợm hĩnh của kẻ giàu sang, mà là tiếng kêu bấn loạn của một cái tôi đang cố che đậy sự tự ti tổn thương bên trong.

Anh đã mượn sợi dây chuyền vàng, mượn chữ business, mượn chiếc xe truck để thấy mình có giá trị, mà không hề biết rằng giá trị thực sự của anh đã có sẵn từ lâu rồi. Nó nằm trong ba mươi năm anh dầm mưa dãi nắng đi cắt cỏ, nằm trong những đồng tiền nghĩa tình gửi về cho má mỗi tháng, nằm trong sự lương thiện chưa từng ăn gian nói dối của anh.

Sáng hôm sau, tui tiễn anh ra sân bay. Chiếc vali lúc về đầy ắp chocolate, lúc đi thì nhẹ hều, chỉ vỏn vẹn mấy hũ mắm ruốc, mấy bịch me chua và ít khô cá má anh gói cho. Anh không còn đeo sợi dây chuyền bự chảng, không còn nhắc tới hai chữ business, cũng chẳng khoe khoang về gara hay siêu thị bên Mỹ nữa.

Anh nắm chặt tay tui, mắt ngấn nước: "Lần sau tao về, tao không nổ nữa đâu mày. Tao hối hận quá..."

Nhìn bóng lưng anh khuất dần sau cửa an ninh, lòng tui dấy lên một niềm thương mến anh vô hạn.

Anh Việt có quê mùa, có lạc hậu, có "nổ", nhưng xin đừng ai cười chê anh quá lâu. Anh chỉ dùng chút hào nhoáng còn sót lại để tự an ủi bản thân rằng những năm tháng bạt mạng nơi đất khách không phải là một chuỗi ngày vô nghĩa. Cuối cùng anh cũng đã hiểu ra: làm một người bình thường sống tử tế thì chẳng có gì phải mắc cỡ cả!

Tim Nguyễn

Đồng Tháp 2023