title

Canada tuyên bố "sẵn sàng chịu đau để giữ chủ quyền" trong chiến tranh thương mại - Rồi ai chịu đau ?

Sáng Chủ nhật, đi lễ về, bụng đói cồn cào, mình ghé vô tiệm phở quen gần nhà làm một tô cho đã. Vừa đẩy cửa bước vô thì đã nghe cái giọng oang oang quen thuộc từ góc quán. Hóa ra nhóm của Bác Don đã ngồi đó tự đời nào, trước mặt mỗi người một tô phở bốc khói, mà cãi nhau còn nóng hơn cả nước lèo. Mình kéo ghế ngồi ké một góc, gọi tô đặc biệt, rồi lặng lẽ nghe.

Thấy mình, Bác Don ngoắc tay: "Ryan, lại đây lại đây! Coi cái này nè. Bên Canada mấy ổng tuyên bố hùng hồn lắm, nói dân Canada sẵn sàng chịu đau đớn kinh tế để bảo vệ chủ quyền, không thèm nhượng bộ ông Trump. Nghe dữ chưa!"

Barry, gật gù tâm đắc: "Thì đúng quá còn gì. Một nước có tự trọng thì đâu thể để nước lớn muốn ép sao thì ép. Thà chịu thiệt một chút mà giữ được chủ quyền, còn hơn cúi đầu. Đó là khí phách của người quân tử chứ ai như ông Trump, vậy mà có những người tối ngày bênh ổng, cuồng ổng, trong khi chuyện này từ ổng ra chứ ai, Chính ông Trump của Bác đánh thuế người ta trước chớ ai. Canada đang yên đang lành, tự nhiên bị đánh, thì người ta phản ứng là đúng rồi, mắc gì Bác mỉa mai ? "

Ông Joe đang húp miếng nước lèo, ngẩng lên hỏi tỉnh rụi: "Ủa mà mấy ông lãnh đạo hô chịu đau đó, đã có ông nào bị mất việc chưa? Hay là mấy người thợ ngoài xưởng chịu đau giùm mấy ổng?"

Cả bàn khựng một giây. vì hai câu, một của Barry một của Ông Joe, hóa ra lại chạm đúng hai cái lõi của cả câu chuyện. Mình cứ ngồi im nghe tiếp.

Bác Don không chịu thua, đặt tô phở xuống, phản pháo: "Cuồng cái gì mà cuồng! Tui nói có lý chớ bộ. Ông biểu ông Trump đánh Canada trước, ừ, đúng, nhưng ông chỉ coi có khúc đó thôi. Ông thử nghĩ coi, có thằng cha nào trên đời tự nhiên rảnh rỗi, đang yên đang lành, đi gây sự với ông khách hàng lớn nhất của mình, mà cũng là ông hàng xóm sát vách, chỉ để cho vui không? Ông Trump dù gì cũng là dân buôn bán cả đời, đâu có ông chủ tiệm nào tự tay châm lửa đốt cái mối làm ăn bự nhất của mình chỉ vì buổi sáng ngủ dậy thấy trong người khó ở. Phải có cái lý do của nó chớ Barry!"

Barry nhíu mày: "Lý do gì , tào lao thì có "

Bác Don gõ đũa cái cốp: "Tào lao gì. Bao lâu nay, Canada chơi khôn thấy mẹ. Hàng của Trung Quốc, cái nước bị Mỹ đánh thuế nặng đó, thay vì đi thẳng vô Mỹ thì nó vòng qua ngả Canada, thay tên đổi họ, rồi tuồn vô Mỹ để né thuế. Canada thành ra như cái cửa sau cho hàng Trung Quốc lách vô nhà Mỹ. Một mặt hưởng lợi từ thị trường Mỹ, một mặt lặng lẽ làm cửa hông cho cái nước mà Mỹ đang phải đề phòng nhất. Tới hồi Mỹ nói 'thôi mình làm ăn cho sòng phẳng lại đi, và đừng có làm cửa sau cho người ta nữa', thì Canada mới thình lình khám phá ra hai chữ chủ quyền, rồi đứng dậy bỏ bàn đàm phán mà đi. Nên cái vụ đánh thuế này, nó đâu phải cơn giận dỗi của một ông Tổng Thống. Nó là cái hóa đơn cuối cùng được đem ra tính sổ đó ông."

Barry cãi lại, mà cũng có cái lý của mình: "Nhưng phía Canada họ phủ nhận cái chuyện cửa sau đó. Họ nói mấy con số của Mỹ là thổi phồng, và họ thấy bị ép kiểu vậy là một sự chèn ép nước nhỏ. Đâu thể nghe một phía rồi kết tội người ta."

Tới đây thì mình, sau một hồi ngồi nghe, mới thủng thẳng góp đôi lời.

Mình thấy Barry có một điểm đúng: đúng là không nên nghe một phía. Phía Canada họ có tiếng nói của họ, và không ai dám bảo Mỹ đúng trăm phần trăm còn Canada sai trăm phần trăm. Chuyện làm ăn giữa hai nước rối như tơ vò, mỗi bên một lý, cãi tới Tết cũng chưa xong.

Nhưng cái ý "Canada tự nhiên bị đánh, chẳng làm gì cả" mà Barry bênh, thì nó giống như xem một cuốn phim mà bắt đầu ngay tại đoạn hai người đang đấm nhau. Ai vô coi ngay khúc đó cũng nghĩ cái ông ra tay trước là thằng côn đồ, còn ông kia là nạn nhân đáng thương. Nhưng cuốn phim đó nó đâu có mở màn bằng cú đấm. Nó có nguyên một tiếng đồng hồ trước đó, với đủ thứ ân oán qua lại, mà mình chưa được coi. Cho nên hễ ai mới thấy một cú đánh đã vội chỉ mặt kẻ đánh là ác, người bị đánh là hiền, thì người đó đang phán xét cả cuốn phim chỉ bằng đúng một cảnh cuối.

Rồi mình quay qua cái câu hỏi của Ông Joe, cái câu mà mình cho là thấm nhất bàn. Bởi vì dù ai gây ra trước đi nữa, thì cái vụ "chịu đau vì chủ quyền" này vẫn có một chỗ nhột. Chính trong mấy cuộc thăm dò mà lãnh đạo Canada hay đem ra khoe rằng dân đồng lòng, người ta cũng thấy cứ tám người Canada thì có một người đang rất lo mất việc, thêm một phần tư nữa thấp thỏm không yên. Nghĩa là cái "nỗi đau" mà mấy vị hô hào nhẹ nhàng kia, nó chẳng trừu tượng chút nào. Nó là cái đơn nghỉ việc trên bàn một người thợ. Là cái hóa đơn tiền điện tăng của một gia đình. Là bữa cơm bớt đi một món của những người chẳng dính dáng gì tới mấy cuộc đấu khẩu trên bàn hội nghị.

Ông bà mình có câu thấm lắm: trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết. Hai con trâu lớn lao vào húc nhau, thì mấy con ruồi con muỗi bay quanh lãnh đủ trước tiên. Trong mấy cuộc đọ sức giữa các chính phủ, hai bên lãnh đạo đứng trên cao đấu trí đấu khẩu, ai cũng ráng tỏ ra mình cứng rắn. Còn người ngã xuống trước, ở cả hai phía, lại luôn là mấy người dân thường bé nhỏ chẳng bao giờ được mời ngồi vào cái bàn quyết định. Người thợ Canada mất việc, và cả người tiêu dùng Mỹ è cổ trả giá cao hơn, hai bên đều là ruồi muỗi trong cuộc trâu bò này. Cái đau, nó luôn có địa chỉ cụ thể, mà cái địa chỉ đó hiếm khi là căn phòng máy lạnh nơi lời hô hào được phát ra.

Sáng đó ăn xong tô phở, mình đứng dậy về. Bác Don vẫn còn sang sảng kể tội anh Canada làm cửa sau, Barry thì đã bớt gân cổ hơn lúc đầu, ngồi khuấy ly cà phê ra chiều nghĩ ngợi. Còn Ông Joe thì quay qua nói với mình, giọng thành thật: "Ryan nè, ai gây ra trước tui hông rành, ai có lý tui cũng hông biết, tui chỉ mong một điều thôi: mấy ông kêu người ta chịu đau, thì chính mấy ông phải đau trước, đau nhiều hơn một chút, cho nó công bằng. Chớ mình ên tui đau, mà mấy ổng ngồi phòng lạnh lương vẫn lãnh đều, thì tui ức lắm." Mình bật cười, vỗ vai ông, nói ông Joe nói nghe quê quê mà đúng thiệt, cái công bằng ở đời nó nằm gọn trong câu đó chớ đâu.

Còn bạn, bạn nghĩ khi nhìn vào một cuộc xung đột, ta nên vội tin ngay cái bên tỏ ra mình là nạn nhân đáng thương trước, hay nên chịu khó lùi lại một bước, coi cho hết cả cuốn phim từ đầu, rồi hẵng phán xét ai phải ai trái?

-- Ryan Phan