title

Đài Loan đủ sức răn đe một số nước

Điều gì sẽ xảy ra khi một quốc gia hy sinh một đối tác thực sự để chạy theo những lời hứa hão huyền từ Bắc Kinh? Hãy hỏi Nam Phi. Quốc gia này đang phải nếm trải câu trả lời đó ngay lúc này.

Đài Loan đã có các biện pháp đáp trả cứng rắn đối với Nam Phi sau khi quốc gia này yêu cầu Đài Loan di dời cơ quan đại diện và hạ thấp cấp độ quan hệ vào cuối năm 2024 và năm 2025.

Tháng 10 năm 2024, chính phủ Nam Phi đã công khai hạ cấp văn phòng đại diện của Đài Loan, đổi tên từ "Văn phòng Liên lạc Đài Bắc" (Taipei Liaison Office) thành một "Văn phòng Thương mại Đài Bắc" đơn thuần, đồng thời yêu cầu văn phòng này phải rời khỏi thủ đô Pretoria để chuyển về Johannesburg.

Động thái này đã xé bỏ một thỏa thuận được ký kết từ năm 1997, vốn do chính cố Tổng thống Nelson Mandela đứng ra làm trung gian. Bắc Kinh gọi đây là một "quyết định đúng đắn". Còn Đài Loan thì gọi thẳng tên bản chất của sự việc: đó chính là sự quy phục chính trị trước Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Hậu quả ập đến một cách nhanh chóng. Đến năm 2025, kim ngạch xuất khẩu táo tươi của Nam Phi sang Đài Loan đã sụt giảm từ mức $7.5 triệu đô xuống còn con số không tròn trĩnh. Kim ngạch xuất khẩu nước ép táo cũng sụp đổ tới 98%.

Đến tháng 9 năm 2025, Đài Loan đã thực hiện một động thái chưa từng có trong lịch sử của mình: áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất cảng chip nhắm thẳng vào Nam Phi, hạn chế xuất cảng đối với 47 loại sản phẩm bán dẫn. Chỉ trong vòng hai ngày, Nam Phi đã phải lên tiếng đề nghị đàm phán.

Hiện tại, cũng có tới 450 nhà máy thuộc sở hữu của các doanh nghiệp Đài Loan đang hoạt động tại Nam Phi, tạo việc làm cho khoảng 40.000 lao động. Giờ đây, tất cả những thành quả đó đều đang đứng trước nguy cơ bị đe dọa.

Chính quyền Đài Loan đã xem xét và thực hiện các biện pháp kiểm soát thị thực nghiêm ngặt hơn đối với công dân Nam Phi đến Đài Loan.

Tiếp tục, Đài Loan đe dọa và xem xét đình chỉ tất cả các dự án hợp tác chính thức, kể cả các chương trình đào tạo kỹ thuật cho công dân Nam Phi và các hoạt động trao đổi giáo dục.

Đài Loan cũng xem xét yêu cầu Văn phòng Đại diện của Nam Phi tại Đài Bắc phải di dời ra khỏi thủ đô như một biện pháp "có đi có lại".

Và rốt cuộc, Nam Phi đã nhận lại được gì từ Trung Quốc để đổi lấy những sự hy sinh đó? Một khoản thâm hụt thương mại lên tới $9.7 tỷ đô mỗi năm. Kể từ năm 2000, hơn $114 tỷ đô tiền mặt ròng đã chảy từ Nam Phi sang Trung Quốc.

Pretoria xuất cảng khoáng sản thô, còn Bắc Kinh xuất ngược lại hàng hóa thành phẩm. Một thỏa thuận khung về thương mại chỉ mới được ký kết vào tháng 2 năm 2026, sau nhiều năm chờ đợi, với các điều khoản chi tiết vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Đây không phải là hành vi mới mẻ của Trung cộng. Năm 2019, Quần đảo Solomon đã cắt đứt quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Loan để chuyển sang công nhận Bắc Kinh, sau khi bị lôi cuốn bởi những lời hứa hẹn về khoản đầu tư trị giá hơn $500 triệu đô từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, phần lớn khoản đầu tư này rốt cuộc đã không bao giờ được hiện thực hóa. Nicaragua từng được hứa hẹn về một dự án kênh đào trị giá $50 tỷ đô vào năm 2013, với lễ động thổ mang tính nghi thức được tổ chức vào năm 2014.

Thế nhưng, dù chỉ một mét kênh đào cũng chưa từng được xây dựng. Dự án này cuối cùng đã bị hủy bỏ chính thức vào năm 2024. Khi Honduras cắt đứt quan hệ với Đài Loan vào năm 2023, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã công khai đưa ra lời cảnh báo: "Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thường đưa ra rất nhiều lời hứa nhưng lại không hề thực hiện."

Mới đây, khi Tô Lâm sang thăm Bắc Kinh, Việt Nam và Trung Quốc đã ra tuyên bố chung khẳng định "Đài Loan là một phần không thể tách rời của Trung Quốc" và "phản đối Đài Loan độc lập dưới mọi hình thức", phía Đài Loan ngay lập tức đưa ra phản ứng gay gắt. Bộ Ngoại giao Đài Loan (MOFA) thường xuyên bày tỏ sự "nuối tiếc và bất mãn sâu sắc" đối với chính phủ Việt Nam khi các tuyên bố này được đưa ra.

Những căng thẳng này có thể tạo ra môi trường kinh doanh bất ổn, khiến các doanh nghiệp Đài Loan lo ngại về những thay đổi chính sách bất ngờ hoặc sự ưu tiên thấp hơn từ phía chính quyền sở tại so với các đối tác khác.

Nên nhớ, Đài Loan hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 4 tại Việt Nam. Kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt $32.5 tỷ đô, tăng hơn 46% so với năm trước. Liệu Việt Nam có chịu được nếu Đài Loan cũng đáp trả như với Nam Phi?

Nền kinh tế Đài Loan đang trải qua giai đoạn tăng trưởng bùng nổ, ghi nhận mức tăng GDP cả năm 2025 đạt 8.63%, mức cao nhất trong vòng 15 năm qua. Đài Loan hiện đứng thứ 14 trong danh sách các quốc gia giàu nhất thế giới năm 2024 dựa trên GDP (PPP).

FB Uyen Vu